صولجان همت و توفيق بيرون برد و علم عموم مرحمت و اشفاق بر سر كوى نيك نامى برافرازد و آهوى دلهاى آزاد را در كمند رقيّت احسان دراندازد كه الانسان عبيد الاحسان . اللهم اجعلنى صيّاد القلوب بالشفقة و الاحسان و منّ علينا بزيادة التوفيق فى البر و الامتنان و للّه الحمد .
الفقرة الثامنة [ انواع شفقت ]
چون معلوم شد كه شفقت بر خلق اللّه از اصول اعمال و اخلاق است ، ببايد دانست كه شفقت به انواع است و تعلق هم به دل مىگيرد و هم به جوارح . و بهترين انواعش آن است كه فايدهاش بيشتر باشد به حسب امتداد زمان ؛ خواه به دل باشد ، خواه به زبان . مثل آنكه نزد سلطانى كلمة الخيرى گويد تا مهم نامرادى ساخته شود « 1 » كه سالها از آن محظوظ باشد و خبر « افضل الاعمال ادومها و ان قلّ » « 2 » فىالجمله تأييد اين سخن مىنمايد و همانا بذل در اكثر اوقات و ازمنه سرآمد جميع انواع « 3 » اشفاق بوده و هست . زيرا كه مشتمل است بر اثرى كه به مجرد وصولش دلها را سرور به حصول مىرسد و اين طبيعى است . و در اخبار آمده كه ادخال سرور در دل مؤمن ، موازى عمل انس و جنّ است و از اصول اربعهء اخلاق كه در كتب آن فن مقرر است - اشدّ آن بر نفس شجاعت است و مقرر حكماست كه سخاوت افضل از شجاعت است . و شاهد اين تجربه و عادت است و بالجمله هر عملى كه اثر خير آن به ديگرى رسد ، به مراتب بهتر از ساير عبادات است كه اثرش به غير نرسد .
اگر شراب خورى جرعهاى فشان بر خاك * از آن گناه كه نفعى رسد به غير چه باك
[ حافظ ]
هامش
( 1 ) . مج : كلمة خيرى گويد تا مرادى برآورده شود .
( 2 ) . اصول كافى ، ج 2 ، ص 67 : باب 41 كتاب ايمان و كفر ، حديث سوم عن ابى جعفر - عليه السلام - قال :
ما من شىء احب الى عز و جلّ من عمل يداوم عليه و ان قلّ . و عن الى عبد الله - عليه السلام - قال : كان على بن الحسين يقول : انى لأحبّ ان اداوم على العمل و ان قلّ .
( 3 ) . مج : جميع اشفاق .