آنچه عرفاى محققين به كشف صحيح و شهود تام « 1 » يافتهاند و هميشه عين اليقين ايشان است ، بلكه به حق اليقين و حقيقت آن نيز ترقى نمودهاند ، تواند قبول « 2 » نمود
« يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشاءُ »
« 3 » ،
« وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ »
« 4 » .
اگر گويند كه اين اعتراض و تكفير از اوليا و اهل كشف نيز صادر شده ، چون شيخ علاء الدوله سمنانى و سيد محمد گيسودراز و غير ايشان - قدس الله تعالى اسرارهم - جواب گوييم كه چنانچه سابقا در نقل از شرح مكتوب و غير آن اشعارى شد ، اين تكفير ايشان از روى اداى كلام است و عايد به آنكه اين كلام به حسب ظاهر كفر است ، و الّا خود همان مطلب را بعينه بيان فرمودهاند . چنانچه از سمر سيد محمد - قدس سره - منقول شد و در نفحات الانس منقول است كه شيخ علاء الدوله خود به اطلاق وجود ذات عينى لابشرط اشاره فرموده است در بعضى رسايل كه « الحمد لله على الايمان بوجوب وجوده و نزاهته عن ان يكون مقيدا محدودا او مطلقا لا يكون له بلا مقيداته وجوده » . چون مقيدى محدود نباشد و مطلقى نباشد كه وجود وى موقوف باشد و بر مقيّدات ناچار مطلقى خواهد بود لابشرط شىء ، پس تفاوت به حسب عبارت است ، نه در اصل اعتقاد و فرق بسيار است ميان بيانى و نياتى .
و حكايتى به طريق استشهاد بياوريم : يكى از سلاطين در خواب ديد كه دندانش افتاد . به يكى از ندماى خود گفت . او تعبير نمود كه يكى از قرابتان تو خواهد مرد ، و سلطان غمگين شد . در آن اثناء نديمى ديگر رسيد و سبب غمگينى سلطان « 5 » را پرسيد . سلطان گفت كه چنين خوابى ديدهام و فلان چنين تعبير كرده . اين نديم گفت كه غلط گفته . عمر سلطان درازتر از عمر قرابتان خواهد بود . سلطان شادمان شد ، با آنكه مفاد هر دو عبارت يكى است ، اما رعايت حق الاداء از نديم ثانى واقع شده . و
هامش
( 1 ) . مج : تمام .
( 2 ) . اساس : قبول نمود .
( 3 ) . نور ، 36 .
( 4 ) . بقره ، 283 .
( 5 ) . مج : غمگين ديد سلاطين را از سبب پرسيد .