اگر تتبع رود ، اكثر سلسلهء مشايخ بر اينند ، غايتش بعضى تلفظ وجود تعبير كردهاند و بعضى نكردهاند . و سلسلهء نوربخشيّه و سلسلهء نقشبنديه و سلسله نعمتاللهيه بر اينند و در نفحات الانس مذكور است كه حضرت خواجه ابو نصر پارسا - قدس سره - از والد خود نقل « 1 » كردند كه ايشان مىفرمودند كه فصوص جان است و فتوحات دل [ 3 ] . و اعتقاد حضرت مخدومى مولانا عبد الرحمن جامى از مصنفات ايشان ظاهر است و نسبت ايشان به سلسلهء عليّه نقشبنديّه كذلك ، و تتبع اين معنى باعث طول مقال است . پس كسى كه درك اقوال اين اكابر نتواند كرد ، اولى آن است كه زبان را [ 4 ] محافظت نمايد و به دل « 2 » انكار ايشان نكند بلكه به نقصان فهم خود مقرّ آيد كه اين طريق اسلم است . و كل ميسر لما خلق له . و السلام على من اتبع الهدى .
ختم
بر رأى ثاقب ارباب دانش مبرهن باد كه عالم بأسرها هندسهء علمى است . يعنى ، شكل علم است . و حكيم سنايى - قدس سره - مىفرمايد
كه همه افكار ذكر الله است * نيكبخت آن كسى كه آگاه است
و از جملهء ادله بر اين مطلب آن است كه اطباق انبيا و اوليا و علما شده بر آنكه آفاق و أنفس مطابقند و آنچه در عالم كبير است ، كه مجموع عالم باشد در عالم صغير ، كه شخص انسانى است ، هست ؛ مع شىء زايد . و امام الموحدين و سر الانبياء و المرسلين و قائد الغر المحجّلين ، امير المؤمنين على ابن ابى طالب - عليه السلام - مىفرمايد كه :
أ تزعم أنك جرم صغير * و فيك انطوى العالم الأكبر
و هرگاه كه عالم اكبر در شخص انسانى منطوى باشد ، پس او زايد بر عالم باشد .
هامش
( 1 ) . مج : پرسيدند .
( 2 ) . مج : « به دل » ندارد .