كيفيات حسنه به آن مهمانان كه تحفها آوردهاند ، برساند . چه اين همه مسافران عالمند كه خلاصهء وجود خود را به تحفه و ارمغان به انسان مىآورند وصلهء آن مىخواهند . پس شرط مردمى آن است كه آنها را كيفيت حسنه صله دهند . و از اينجا مراد شيخ سعدى - رحمه الله تعالى - بايد يافت كه گفته :
ابروباد و مه و خورشيد و فلك در كارند * تا تو نانى به كف آرى و به غفلت نخورى
همه از بهر تو سرگشته و فرمانبردار * شرط انصاف نباشد كه تو فرمان نبرى « 1 »
مراد از فرمانبردارى آن است كه بر طبق قرار شريعت « 2 » عمل نمايد تا آن غذا متكيّف به كيفيات حسنه « 3 » شود . و اينجا علمى ديگر است و اسرار غريبه بسيار است . و اينكه تعيين حلال و حرام شده ، بهواسطهء آن است كه همچنانچه صفات حسنه محقّق وجود بعضى از اشياء است ، صفات ذميمه نيز محصل هستى بعضى شده و چون شارع به وحى الهى بر حقائق اشيا كما هى اطلاع دارد آنچه به صفات حسنه حصول يافته ، حلال كرده و صور صفات ذميمه را حرام ساخته . و اينكه حيوانات طيبه را امر به ذبح و اكل فرموده ، بهواسطهء آن است كه آن طى مراتب وجودى بتمامها كرده و از عالم بساط به عالم تركيب آمده ، مراتب جماد و نبات و حيوان را تمام سير كرده و مهياى مرتبه انسانيت شده ، زودتر قبول كيفيت از انسان مىكند و آنچه از راه نبات مىرسد ، در كيفيت اضعف است . و اينكه بعضى را ناچار است كه از مرتبهء نباتى به انسان رسند ، چون فواكه و ادويه ، موجبش استعداد ذاتى ايشان است كه علت تشخص آن شده . و اين وادى بحرى است عميق و جواهر بسيار در اصداف آن مستور است و اين نااهل را استعداد غواصى نيست ، لهذا بسط در بيان نمىنمايد .
هامش
( 1 ) . ديباچهء گلستان سعدى .
( 2 ) . مج : شريعت محمدى ص .
( 3 ) . مج : شود و اينكه تعيين .