فيض اقدس تجلّى حق به حسب اوليّت ذات و باطنيّت اوست كه همواره به واسطهء فيض مقدّس كه تجلّى به حسب ظاهريّت و آخريّت حق و قابليّت اعيان است ، به اعيان و اسما و اصل شود ( قيصرى ، شرح فصوص الحكم ، ص 20 ؛ تهانوى ، كشّاف ، ص 1127 ) .
تجلّى ظهور بر دو نوع واقع است : يكى عام و دوم خاص . عام را تجلّى رحمانى مىنامند كه افاضهء وجود مع ما يتبعه من الكمالات بر تمامت موجودات فرمود و در اين تجلّى ، همهء موجودات مساويند ؛ و تجلّى دوم را كه خاص است ، تجلّى رحيمى مىگويند كه فيضان كمالات معنويّه بر مؤمنان و صدّيقان و ارباب القلوب مىفرمايد ؛ مثل معرفت و توحيد و رضا و تسليم و توكّل و متابعت اوامر و اجتناب از نواهى . و از اين تجلّى تعبير به فيض نموده و در اين تجلّى ، كافر از مؤمن و عاصى از مطيع و ناقص از كامل ممتاز گشته است و اين فيض خاص است كه طينت انسان را گلشن گردانيده و صد هزار هزار گل رنگارنگ خوشبوى معارف و يقينيّات در آن گلشن شكوفانيده است ( لاهيجى ، شرح گلشن راز ، ص 4 و 5 ) .
فيض روح القدس ار باز مدد فرمايد * ديگران هم بكنند آنچه مسيحا مىكرد
( حافظ )
بلبل از فيض گل آموخت سخن ورنه نبود * اين همه قول و غزل تعبيه در منقارش
( حافظ )
دستخوش جفا مكن آب رخم كه فيض ابر * بىمدد سرشك من دُرّ عدن نمىكند
( حافظ )
فيض ازل به زور و زر ار آمدى به دست * آب خضر نصيبهء اسكندر آمدى
( حافظ )