( [ 17 ] ) . تاريكى عالم تفرقه را گويند ( عراقى ، اصطلاحات صوفيه ، ص 565 ) .
تاريكى مقام تفرقه را گويند و به فتح و سكون ، پوشيدن حق و خودپرستى را گويند .
نوع ديگر : پوشيدن و مستور گردانيدن كثرت است در وحدت كه تعيّنات و تكثّرات موجودات را در حجب احديّت فانى سازد و هستى و تعيّن وجود را نيز در ذات الهى محو سازد و به بقاى حق ( سبحانه و تعالى ) باقى گشته عين وحدت شود ( پوشنجى ، قواعد العرفاء و آداب الشعراء ، ص 160 ) .
كفر ، پوشيدن حق به تعيّن هستى خود و غير است به آن معنى كه وجود يا صفت يا فعل را به غير حق منسوب دارد . هميشه كفر در تسبيح حق است ، يعنى كفر كه از اشياى موجوده است ، هميشه در تسبيح حق است و تنزيه حق از نقايص كه ضدّ آن كمالاتند كه خود مظهر آن است ، مىنمايد و به اظهار آن كمال ، ثناى حق مىگويد ( لاهيجى ، شرح گلشن راز ، صص 525 و 541 ) .
اى درويش ! از كفر تا به توحيد راه بسيار است و از توحيد تا به اتّحاد راه بسيار است و از اتّحاد تا به وحدت هم راه بسيار است ؛ وحدت است كه مقصد سالكان و مقصود روندگان است . اى درويش ! معناى مطابقى كفر ، پوشش است و پوشش بر دو قسم است :
يك پوشش آن است كه به واسطهء آن پوشش ، خداى را نمىبينند و نمىدانند و اين كفر مبتديان است و اين كفر مذموم است . ديگر پوشش آن است كه به واسطهء آن پوشش ، غير خداى نمىبيند و نمىداند و اين كفر منتهيان است و اين كفر ممدوح است ( نسفى ، انسان كامل ، ص 44 ) .
كفر زلفش ره دين مىزد و آن سنگيندل * در پىاش مشعلى از چهره برافروخته بود
( حافظ )
نگارا جسمت از جان آفريدند * ز كفر زلفت ايمان آفريدند
( عراقى )
( [ 18 ] ) . پوشيدن و مستور گردانيدن كثرت است در وحدت كه فرد و يكتا باشد ( پوشنجى ، قواعد العرفاء و آداب الشعراء ، ص 161 ) .
تاريكى و عالم تفرقه را گويند ( دارابى ، لطيفهء غيبى ، 11 ضميمه ) .
كفر حقيقى عبارت از فناست ؛ زيرا كه كفر در لغت پوشيدن است و فنا كه محو هستى مجازى است ، پوشيده شدن و مختفى گشتن تعيّن سالك است كه موجب غيريّت و دويى