الرِّياحَ لَواقِحَ
« 1 » گويد : « الرّيح هواء متحرّك » « 2 » ، و سيّد شريف در شرح مواقف گويد : « قيل قد وقع فى كلام أرسطو أنّ الرّيح يحدّ « 3 » بمتحرّك هو هواء ، لا بهواء متحرّك ، و قال الإمام الرّازىّ : الّذى « 4 » يمكن أن يقال فيه إنّ الهواء مادّة الرّيح و موضوعها « 5 » ، فلا يجوز وضعها موضع الجنس » « 6 » . و صبا : بادى كه از مشرق وزد . و سواء : مصدر بمعنى مستوى « 7 » . و كسر :
شكستن ( از ثانى ) . و جبر : بستن شكسته و نيكو كردن حال كسى ( از اوّل ) . خلاء : مصدر ، بمعنى خالى . و از نسبت كسر بقلب فهم مىشود كه تشبيه قلب به شيشه فرموده و وجه شبه روشنى و رقّت و لطافت است « 8 » و چنانچه شيشه رنگ مظروف مىگيرد ، به مرتبهاى كه شيشه نمىنمايد « 9 » ، دل عالم صورت معلوم مىپذيرد و به رنگ او برمىآيد .
رقّ الزّجاج و راقت « 10 » الخمر * فتشابها و تشاكل « 11 » الأمر
فكأنّما خمر و لا قدح * و كأنّما قدح و لا خمر
* * *
از صفاى مى و لطافت جام * با هم « 12 » آميخت رنگ جام و مُدام
همه جام است و نيست گوئى مى * يا مُدام است و نيست گوئى جام « 13 »
و اگر كسى را كارى به دشوارى از دست آيد « 14 » ، شكايت ازو نتوان كرد كه چرا براى كسى مرتكب آن كار نمىشود « 15 » ، ليكن اگر به سهولت ميسّر باشد ، محلّ شكوه است ؛ پس شكايت ثانيه از عدم جبر اشارتست « 16 » بهآنكه جبر دلهاى شكسته از دست ايشان آسان « 17 » مىآيد .
مىفرمايد : بگذار ياد زنان « 18 » ، كه نيست مر ايشان را وفا كه از لوازم احسانست ، باد صبا و
هامش
( 1 ) . الحجر : 22 .
( 2 ) . التّفسير الكبير 10 : 185 .
( 3 ) .G: تجد .
( 4 ) .C: - الرازى الذى ،E: الرازى و الذى .
( 5 ) .E: موضعها .
( 6 ) . شرح مواقف 7 : 222 - 223 . - المباحث المشرقيّة 2 : 196 - 197 .
( 7 ) .D: مستو .
( 8 ) .E: لطافت و رقتست .
( 9 ) .C: نمىماند .
( 10 ) . همهء نسخ : رقت .
( 11 ) .C: تشابه .
( 12 ) .C: درهم .
( 13 ) . كلّيّات عراقى : 224 - 225 .
( 14 ) .C: برآيد .
( 15 ) .B: نمىشوى ،D: مىشود .
( 16 ) .G: اشاره است .
( 17 ) .E: - آسان .
( 18 ) .G: + را .