فإذا ما نطقت كنت حديثى * و إذا ما سكتّ كنت غليلا « 1 »
و استغناء : بىنياز بودن . و نزول : فرو آمدن « 2 » ( از ثانى ) . و بلى الثّوب بلى و بلاء : كهنه شد ، و سمّى الغمّ بلاء ، لأنّه يبلى البدن « 3 » . و أخلّاء خبر مبتداى محذوف ، أى هم أخلّاء . و استغنيت بضمّ تاء يا فتح . و نسبت نزول به بلا مشعر بهآنكه حوادث ارضى مرتبطند باوضاع فلكى .
مىفرمايد : اين طايفه دوستانند ، چون بىنياز باشم ازيشان ، و دشمنانند ، چون فروآيد « 4 » بلا از آسمان . س :
جمعى كه رفيق و مهربانت باشند * هردم چو مگس بر سر خوانت باشند
در وقت غنا مهر و محبّت ورزند * در حين بلا دشمن جانت باشند
و إن غيّبت عن أحد قلانى « 5 » * و عاقبنى بما فيه اكتفاء
تغييب : غايب ساختن . و أحد و واحد : يكى ، و قال الأزهرىّ : « لا يوصف غير اللّه تعالى بالأحد ، فلا يقال : رجل أحد ، كما يقال : رجل واحد . » و قلى ( بقصر و كسر قاف يا بمدّ و فتح ) : دشمن داشتن ( از ثانى ) . و عقاب و معاقبة : عقوبت كردن . و اكتفاء : بسنده « 6 » كردن . و در صيغهء غيّبت اشعار بهآنكه من از دوستان به اختيار غايب نمىشوم و غيبتى كه رو مىنمايد به كره و اجبارست . س :
هر دل كه ز فيض مهر معمور شود * مانند سپهر چشمهء نور شود
از مهر و وفا كسى كه مسرور شود * مشكل كه ز ارباب صفا دور شود
مىفرمايد : اگر غايب ساخته شدم از بعضى « 7 » دوستان ، دشمن دارد مرا و عقوبت كند مرا به چيزى كه بس باشد در باب عقوبت . س :
تا چند ز دوستان خود غصّه خورم * وقت است كه جيب صبر صد جا بدرم
هامش
( 1 ) . همهء نسخ : الغليلا .
( 2 ) .EG: فرود آمدن .
( 3 ) . مفردات : 145 .
( 4 ) .DEG: فرود آيد .
( 5 ) .E: قلاى .
( 6 ) .AEG: پسنده .
( 7 ) .D: بعض .