خواب مىبينى و مىشنوى ؟ قال اللّه تعالى :
فَإِنَّها لا تَعْمَى الْأَبْصارُ وَ لكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ
« 1 »
خَتَمَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ وَ عَلى سَمْعِهِمْ وَ عَلى أَبْصارِهِمْ غِشاوَةٌ
« 2 » . و اين حواسّ روحانى اصل حواسّ جسمانيست و چون حجاب مرتفع شود ، اصل و فرع يكى شوند و بحواسّ جسمانى آنچه بحواسّ روحانى ادراك كنند مدرك شود . حضرت رسول ، صلّى اللّه عليه و سلّم ، در محراب دست دراز كرد و به خود كشيد . وجه آن پرسيدند ، فرمود : « عرض علىّ عنقود من عنب الجنّة . » گفتند : « چرا اخذ نفرموديد « 3 » ؟ » گفت : « هيهات ، حبّة منه لا تسع الدّنيا . » « 4 » و هم آن حضرت فرمود : « يا حارثة ، كيف أصبحت ؟ » گفت : « أصبحت مؤمنا حقّا . » فرمود : « إنّ لكلّ حقّ حقيقة ، فما حقيقة إيمانك ؟ » گفت : « عزفت نفسى عن الدّنيا و أسهرت ليلى و أظمأت نهارى و كأنّى انظر إلى عرش ربّى بارزا و كأنّى انظر أهل الجنّة فى الجنّة يتزاورون و أهل النّار فى النّار يتعاوون . » فرمود : « عرفت فالزم . »
و پيش ازين دانستى كه عالم مثال مشتمل است بر عرش و كرسى و سماوات ، اكنون بدان كه عروج روحانى حضرت نبى « 5 » ، صلّى اللّه عليه و سلّم ، برين معارج بوده به بدن مكتسب مثالى در حالت « 6 » غيبت كه برزخ است ميان نوم و صحو و « كنت بين النّائم و اليقظان » كه در حديث معراج واقع است ملايم اين معنى است . و تحقيق مقام آنكه نوم ركود حواسّ است از اعمال خود بسبب كسالتى كه طارى « 7 » ايشان گردد از تصاعد بخارات معده بدماغ ، و آنچه درين حال بينند ، « 8 » « رؤيا » است ؛ و غيبت ركود حواسّ است بسبب التذاذ فيضى كه از عوالم عاليه فايض شود و صاحبحال را از عالم شهادت بعالم غيب كشد ، و آنچه در آن حال ديده شود « مكاشفه » و « مشاهده » است . و صحو آنست كه از عوالم عاليه فيضى برسد و حواسّ ظاهره ركود نيافته صاحب وقت بعالم معنى وصول
هامش
( 1 ) . الحجّ : 46 .
( 2 ) . البقرة : 7 .
( 3 ) .D: ننموديد .
( 4 ) . - حلية الأولياء 10 : 272 - 273 .
( 5 ) .D: رسول .
( 6 ) .C: حال .
( 7 ) .D: ثارى .
( 8 ) .E: بيند .