فاتحهء خامسه در انسان صغير كه انسان العين انسان كبيرست
ليس « 1 » على اللّه بمستنكر * أن يجمع « 2 » العالم فى واحد
هذا بَصائِرُ لِلنَّاسِ وَ هُدىً وَ رَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ
« 3 »
فتح
حكما و امام غزّالى و امام راغب گويند نفس تو مشعور به است در جميع اوقات ، حتّى « 4 » خواب و اغما و مستى ، و بدن و اجزاى او چنين نيستند ؛ پس نفس غير بدن و اجزاى او باشد . و نيز بدن بسبب حرارت غريزيّه و غريبه « 5 » دايم متحلّل است و نفس متبدّل نيست ، و اين دليل در ساير نفوس حيوانيّه جاريست ؛ چه بحدس معلوم است كه فرس مثلا در هر وقت متبدّل نمىشود و شعور دارد باستمرار ذات خود . و لهذا شيخ مقتول بر آنست كه حيوانات را نفوس ناطقهء مجرّده هست ، چنانچه مذهب قدماست . و ابو على در جواب اسئلهء بهمنيار تصريح كرده به صعوبت فرق ميان انسان و حيوانات درين
هامش
( 1 ) .E: و ليس .
( 2 ) .E: يجعل .
( 3 ) . الجاثية : 20 .
( 4 ) .F: + كه در .
( 5 ) .F: غريبيه .