ذراعا و من تقرّب إلىّ ذراعا تقرّبت إليه باعا ، و من أتاني مشيا أتيته هرولة » . بنگريد به : صحيح مسلم : كتاب الذكر 4 / 2068 و 2061 . صحيح بخارى : كتاب التوحيد 9 / 192 . امالى سيد مرتضى 1 / 324 ( مجلس 23 ) ، معجم المفهرس لا الفاظ حديث نبوى : 3 / 58 . كنز العمّال : 1 / 234 .
شرح
( 168 ) . بوّاب : دربان .
( 169 ) . ما هو آت : آنچه كه آينده است .
( 170 ) . إشفاق : ترسيدن و يعدّى به من ، و حكى ابن دريد و ابن فارس : شفق و اشفق بمعنى و أنكره أهل اللغة ( منتهى الارب ) .
( 171 ) . « به » در اينجا به معنى « از روى » استعمال شده و تركيب « به ورع » به معناى « از روى ورع » مىباشد .
( 172 ) . تبتّل : بريدن ، قطع كردن . تبتّل بر سه درجت است : اول تجريد انقطاع از لذائذ ، خوفا يا رجاء . دوم انقطاع از نفس و هواهاى نفسانى و انقطاع از خود كه در آن هنگام از نسيم روح انس بهرهمند شود و ميل او از اين عالم ببرد و به حبّ ذاتى فطرى خود بازگردد ؛ سوم نيز تجريد انقطاع است اما در جهت طلب مقام سابقين ، به صورتى كه به هيچ چيز ديگر توجه نكند . و اين امر به استيلاى نور احديّت ميسّر است تا به مقام وصول و فنا نائل گردد ( فرهنگ اصطلاحات عرفانى به نقل از شرح كاشانى بر منازل السائرين ، ص 220 ) .
( 173 ) . مشاهى جمع مشهىّ : مطلوب و مورد آرزو . اسم مفعول از شها ، شهي شهوة : أحبّه و رغب فيه . ملاهى جمع ملهى و ملهات . آلات و ادوات لهو و لعب ( منتهى الارب و ناظم الأطبّاء ) .
( 174 ) . معناى بيت : به دو مشتاقم و چون پديدار شود ، به تعظيم و تبجيلش سر فروافكنم ؛ نه از روى ترس ، كه از فرط هيبت و نگاهبانى از زيبائيش ( كه به نظر من آلوده نگردد ) .
( 175 ) . إذلال : خوار داشت ( منتهى الارب ) .
( 176 ) . مسامره : در مصطلحات صوفيه به معناى مخاطب قرار دادن حق سبحانه و تعالى آشنايان خود را و گفتگوى با آنان در عالم اسرار و غيوب ( كشاف اصطلاحات الفنون ) .
( 177 ) . هايب : ترسان .
( 178 ) . حسب : بسنده . فحسب در اينجا مترادف « فقط » استعمال شده است .
( 179 ) . دلال در لغت به معناى ناز و غمزه و غنج است ولى در اصطلاح صوفيان اضطراب و قلق