يكى ، معاينهء ابصار است كه آن معلوم و ظاهر است ، و به غير آنكه نابيناى مادرزاد است كسى را در وى شبهه نيست . و در وقت اتحاد بصر و بصيرت همچون خواب عامه و واقعهء خاصه ، آنچه به بصيرت مدرك است ، بصر نيز ادراك مىكند بعينه .
و الثّانية معاينة عين « 1 » القلب ؛ و هي معرفة الشىء على نعته علما ،
مرتبهء دوم ، معاينهء عين قلب 434 است ؛ يعنى ديدهء بصيرت منوّر به نور هدايت ، مكحّل به كحل حكمت نبويّه ، متأثّر به آثار اعمال صالحه ، و اين بصيرت كه عقل مصفّى از شوايب وهم است عين قلب اين بود ، و معاينهء وى مر شىء را معرفت آن شىء است بر وصفى كه فى نفس « 2 » الامر هست ؛ « 3 » و اين بصيرت به اين وصف خطا نمىكند و « اتّقوا فراسة المؤمن فإنّه ينظر بنور « 4 » اللّه » مشير به اين معنى است ، و اين معرفت در مرتبهء علم اليقين است نه در درجهء كشف .
يقطع الرّيبة ،
اين معرفت علميّه « 5 » يقينيّه قطع حجاب شك و شبهه مىكند ؛ چه علمى « 6 » كه از بصيرت منوّر به نور حق بود ، هرآينه بر « 7 » اسرار علوم صاحب وقوف بود ، و شك و ريب گرد نور ادراك وى نتواند گشت .
و لا تشوبه « 8 » حيرة ؛
و آميخته و ممزوج نشود به معروف « 9 » و معلوم وى ، هيچ حيرت و سرگشتگى كه مدركهء « 10 » عارف « 11 » و عالم « 12 » از كدورت وهم و شك مصفّا و مزكّى است . « 13 »
و هذه معاينة بشواهد العلم .
و ثبوت اين معاينه در اين مرتبه به دلايل واضحهء « 14 » صريحهء « 15 » صحيحهء « 16 » عقليّه است يا
هامش
( 1 ) . ع و ج : - عين . ( قياسا ) .
( 2 ) . ع : بالنفس .
( 3 ) . ع : نيست .
( 4 ) . ج : بتور .
( 5 ) . ع : يقينيهء علميه .
( 6 ) . ج : + را .
( 7 ) . ج : ابر .
( 8 ) . ع و ج : يشوبه .
( 9 ) . ج : معرفت .
( 10 ) . ج : مدرك .
( 11 ) . ج : و عارف .
( 12 ) . ج : + وى .
( 13 ) . ج : اند .
( 14 ) . ع : صحيحه واضحه .
( 15 ) . ع : - صريحه .
( 16 ) . ع : + صريحه صحيحه .