امّا حال صحيح آن است كه علم بر ظاهر وى مجرا بود . شيخ ابو الحسين « 1 » نورى 427 قدس سرّه « 2 » در بغداد چند روز قايم « 3 » و هايم مانده بود ، حضرت « 4 » شيخ جنيد - قدّس اللّه سرّ روحه العزيز - « 5 » پرسيد كه : در وقت نماز چه حال دارد ؟ گفتند : به جماعت ادا مىكند و باز به هيمان خود عود مىكند . فرمود كه : الحمد للّه كه شيطان را بر وى دست ندادهاند .
و علل السّعي ،
و غيبت سالك از علل سعى آن است كه سعى را از نفس خود نداند ، و آن را در حصول مقصود مؤثّر حقيقى نبيند . حال را موهبت حقّ داند ، و توفيق خدمت را منّت بر جان گيرد .
و رخص الفتور .
و غيبت سالك از رخصتهاى فتور آن است كه چون از علل سعى غايب بود ، ترك سعى نكند . و در رخصت فترات و ترك مساعى نيفتد ، بلكه وظايف « 6 » مساعى مرعى « 7 » دارد و از آن غايب بود . و به مقتضاى
أَ فَمَنْ هُوَ قائِمٌ عَلى كُلِّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ
« 8 » حق را « 9 » به آن قايم بيند . « 10 »
و الدّرجة الثالثة : « 11 » غيبة العارف عن عيون الأحوال ،
درجهء سيم ، غيبت عارف و اصل به عين احديّت است از عيون احوال ؛ يعنى از عيون و چشمهاى « 12 » احول « 13 » احوال بين ، به آنكه احوال را نبيند . « 14 » زيرا كه احوال مقتضى واجدى و موجودى و وجدانى است ، و عارف از اين رسوم ، مطموس 428 العين است .
و الشّواهد ،
و از عيون شواهد كه تجلّيات اسما و صفات است .
هامش
( 1 ) . ج : ابو الحسن .
( 2 ) . ع : ( ره ) .
( 3 ) . ع : هايم و قايم .
( 4 ) . ع : - حضرت شيخ .
( 5 ) . ع : ( ره ) .
( 6 ) . ج : وضايف .
( 7 ) . ج : - مرعى .
( 8 ) . الرعد / 33 .
( 9 ) . ج : - را .
( 10 ) . ع : نبيند .
( 11 ) . ج : الثالث .
( 12 ) . ع : چشمههاى .
( 13 ) . ج : احوال .
( 14 ) . ج : بيند .