معاشرت است . پس اين باب « 1 » به تسميهء « 2 » خلق ، مخصوص شد . « 3 »
الخلق ما يرجع إليه المتكلّف من نعمته .
« من نعته » بيان « ما » « 4 » است در « ما يرجع » يعنى خلق آن صفت « 5 » و ملكهاى است راسخ در نفس كه افعالى « 6 » كه به تكلف از فاعل صادر مىشود « 7 » راجع به آن صفت است . اگر آن صفت و ملكهء راسخ ، پسنديده است افعال پسنديده مىآيد ، و اگر « 8 » ناپسنديده است ، افعال ناپسنديده مىآيد .
و اجتمعت كلمة النّاطقين فى هذا العلم أنّ « التّصوف هو الخلق » 284 .
و اتفاق و اجتماع سخن هركه در علم ارباب معنى به نطق درآمده است و از « 9 » اين كلمات حرفى رانده ، بر آن است كه تصوف همين اخلاق « 10 » است .
و جماع « 11 » الكلام فيه يدور على قطب واحد ، و هو بذل المعروف و كفّ الأذى .
و مجموع كلام ايشان در بيان اخلاق - اگرچه در عبارت مختلف است - داير بر يك معنى است ؛ كه آن بذل معروف و نشر احسان و باز داشتن رنج و ثقل از خلقان است .
و إنّما يدرك إمكان ذلك فى ثلاثة أشياء :
و دريافت قدرت و تمكين بر اين ، « 12 » در سه چيز است :
في العلم ، و الجود ، و الصبر .
يكى ، در علم ، تا « 13 » معروف از منكر بازداند ، و موضع كفّ اذى « 14 » از محل نهى منكر « 15 » بشناسد . و « 16 » ديگر در جود ، تا بذل و احسان بر وى آسان بود . ديگر در صبر ، تا بر ترك مال قادر بود ، و بر تحمّل ايذاى خلق صابر « 17 » باشد « 18 » و معارض موذى نشود « 19 » و كسى
هامش
( 1 ) . ع : - باب .
( 2 ) . ج : نتيجه .
( 3 ) . ج : است .
( 4 ) . ج : - ما .
( 5 ) . ع : صفتى .
( 6 ) . ج : افعال .
( 7 ) . ع : شود .
( 8 ) . ج : + آن .
( 9 ) . ج : - از .
( 10 ) . ع : خلق .
( 11 ) . ج : جميع .
( 12 ) . ع : - اين در .
( 13 ) . ج : + در .
( 14 ) . ع : + را .
( 15 ) . ج : - منكر .
( 16 ) . ع : - و .
( 17 ) . ج : ضاير .
( 18 ) . ج : بود .
( 19 ) . ج : نشنود .