و اين است جز اين نيست كه منتفع شدن « 1 » به موعظت « 2 » بعد از حصول سه چيز مىباشد :
بشدّة الافتقار [ إليها ] ،
يعنى پندپذير شدن را سه چيز « 3 » سبب است : يكى خود را بسيار « 4 » محتاج پند ديدن و در صدد پند گرفتن بودن .
و العمى عن عيب الواعظ ،
و ديگر ، چشم خود را از عيب ناصح و واعظ نابينا داشتن ، و دوستى ايشان در دل گرفتن ، كه نيك خواه دين و دنيا ايشانند . « ناصح » به حسب لغت نيكوخواه را گويند .
و بذكر الوعد و الوعيد .
و ديگر ، به « 5 » ذكر وعده و « 6 » وعيد كه در آيات و احاديث و آثار است ، سبب « 7 » پندپذير شدن است به « 8 » اعتقاد صحيح .
و إنّما تستبصر العبرة بثلاثة أشياء :
استبصار عبرت يعنى ديدن آن به نور بصيرت ؛ و آن حاصل نمىشود مگر به سه چيز :
بحياة العقل ،
يكى ، به « 9 » زندگى عقل « 10 » ؛ و زندگى وى به نور متابعت علم است .
و معرفة « 11 » الأيام ،
ديگر « 12 » ، به « 13 » معرفت ايام عمر و ترقّى و تنزل و تدارك ما فات « 14 » . و مىشايد كه معرفت ايام ، مراد معرفت احوال سايران « 15 » 142 گذشته بود تا از احوال ايشان به مقايسه عبرتى گيرد ؛ و اين معنى انسب مىنمايد .
هامش
( 1 ) . ع : - شدن .
( 2 ) . ع : بموعظة .
( 3 ) . ع : - چيز .
( 4 ) . ج : بسيار خود را .
( 5 ) . ج : - به .
( 6 ) . ج : - و .
( 7 ) . ع : - سبب .
( 8 ) . ع : با .
( 9 ) . ج : - به .
( 10 ) . ع : - عقل .
( 11 ) . ج : معرفته .
( 12 ) . ع : - ديگر .
( 13 ) . ج : - به .
( 14 ) . ج : بآفات .
( 15 ) . ج : آن .