فصل
توبه در « بدايات » از معاصى بود . و در « ابواب » از فضول و زيادتى . و در « معاملات » از رؤيت فعل غير و دواعى نفس . و در « اخلاق » از رذايل نفسانى . و در « اصول » از التفات به غير و فتور در عزم . و در « اوديه » از علم به محو علم ، و از شهود صفات در حضور حق .
و در « احوال » از تسلّى 125 به « 1 » محبوب و پرداختن به ما سوا « 2 » . و در « ولايات » از تكدّر « 3 » تلوينات و حرمان از نور كشف . و در « حقايق » از مشاهدهء غير و بقاياى « 4 » انانيّت . و در « نهايات » از ظهور بقاياى هستى .
باب المحاسبة
قال اللّه تعالى :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ لْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ
« 5 »
يعنى اى مؤمنان بپرهيزيد از قهر خداى تعالى و نظر كند « 6 » هر نفسى از شما كه از براى فرداى خود چه پيش مىفرستد . « 7 » و محاسبه عبارت از اين نظر است .
و إنّما يسلك طريق المحاسبة بعد العزيمة « 8 » على عقد « 9 » التوبة .
و محاسبه پيش اين طايفه مسلوك نيست مگر بعد از استمرار بر حفظ توبه . و مراد به عقد عهد است ، و عزيمت بر عقد توبه ، نيّت « 10 » وفا است بر عهدى كه با حق تعالى بستهاند . و محاسبهء ملاحظهء اوقات گذشته است تا به چه مصروف گشته است . آنچه به خير گذشته است ، به شكرگزارى « 11 » توفيق ، تحقيق مزيد آن كند . و آنچه تقصير رفته است لايمه بر نفس گيرد ؛ و به تجديد توبه تدارك « 12 » نمايد . و هر شب و « 13 » روز اين وظيفه نگاه دارد تا از تراكم ذنوب و اصرار « 14 » بر « 15 » معاصى ، حجاب غليظ تولّد نكند .
هامش
( 1 ) . ج : ز محبوب .
( 2 ) . ج : ما سواى .
( 3 ) . ج : تكرّر .
( 4 ) . ج : بقاى نيت .
( 5 ) . الحشر / 92 .
( 6 ) . ج : كنيد .
( 7 ) . ج : مىفرستيد .
( 8 ) . ج : العزيمته .
( 9 ) . ج : العقد التوبته .
( 10 ) . ع : - نيّت .
( 11 ) . ع و ج : گذارى .
( 12 ) . ع : - تدارك .
( 13 ) . ج : + هر .
( 14 ) . ع : اضرار .
( 15 ) . ج : - بر .