و از اينجا فرمود : يحيى بن معاذ الرازى رحمه اللّه كه « طلب العاقل الدّنيا احسن من ترك الجاهل لها » عاقل اگر دنيا جويد براى انقياد حكمت الهى باشد ، نه براى شك در قدر و قدرت ، و جاهل اگر ترك كند براى نادانى باشد ، نه مراعات وظيفه حكمت خداوند سبحانه ، يا براى شهرت يا براى كسالت و بطالت ، خود نداند :
گر بكاوى كوشش اهل مجاز * توبه تو گنده بود همچون پياز
عاقلان را يك ز ديگر نغزتر * هر يكى ز آنِ دگر بامغزتر
اين خود رفت ، در جايى ديدم كه اين دعا نوشته بود و فضيلت آن ذكر كرده ( بسيارم از آن دعا خوش آمد ) « سبحان الّذى فى السّماء عرشه سبحان الّذى فى الارض موطئه سبحان الّذى فى البرّ طريقه سبحان الّذى فى البحر سبيله سبحان الّذى فى الجنّة رحمته سبحان الّذى فى النار عذابه سبحانه الّذى فى الهواء روحه سبحان الّذى فى القبور قضاؤه سبحان الّذى رفع السّماء سبحان الّذى وضع الارض سبحان الّذى لا ملجأ و لا منجى منه الّا اليه . » « * » و بالجمله اين باز مىنمايد كه هيچ از او بيرون نيست ، هرچه هست چيز او است .
آسمان تختگاه او است ، زمين گذرگاه او است .
گر به جنّت مىروى بستان او است * ور به دوزخ مىروى زندان او است
گر به مشرق مىروى سوى وى است * ور به مغرب مىروى هم زان او است
وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَلِيمٌ
. « 1 » و عارفان را چند روزى كه ساكن اين دارند ، اگر تسلّىاى است به اين است و اگر نه نفور از نهاد ايشان برآمدى ، كما قيل :
اگر دلم نبدى پاى بنده طرّه دوست * كِيم قرار در اين تيره خاكدان بودى
و فى هذا المعنى قال مولانا الرومى قدّس سره :
هامش
( * ) . اين دعا در مفاتيح الجنان ، اعمال روز عرفه ، با كمى تغيير آمده است . ( ويراستار )
( 1 ) . سوره بقره ، آيه 115 « و مشرق و مغرب از آن خداست ، پس به هر سو رو كنيد آنجا روى [ به ] خداست . آرى خدا گشايشگر داناست » .