و حقيقت آنكه مردمان بيشتر معرفت صحابه ندارند بعضى پندارند كه مگر متكلمان از بعضى ايشان داناتراند و بعضى مىپندارند كه مگر متاخّران مشايخ بر بعضى از ايشان فايقاند در ولايت و اين براى آن است كه عامه ولايت را به دو چيز مىشناسند : يكى خارق عادت و كشوف كونيّات و اين از بعضى متأخران بيشتر مروى است . دوّم كثرت نوافل از صلات و صوم و غيره و اين نيز از بعض متأخران زياده مروى است .
آن صحابى است كه رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله اركان اسلام بر وى مىشمرد ، نماز پنجگانه بر وى مىشمرد ، گفت : بر من هيچ ديگر هست ؟ گفت : نه مگر كه تطوّع كنى ، روزهء رمضان بر وى شمرد ، گفت : بر من هيچ ديگر هست ؟ گفت : نه مگر كه تطوّع كنى ، و همچنين تا آخر اركان اسلام ، پس او پشت كرد و رفت و گفت : « و اللّه لا ازيد على ذلك و لا انقص » اين شخصى است از صحابه ، و شيخ كبير رحمه اللّه شبى هزار ركعت نماز مىگزارد و هر روز افطار به هفت مويز مىكرد ، عامه چون توانند گفت كه نه شيخ كبير از او فاضلتر است ؟
بلى بعضى از اين طايفه چون شنيدهاند كه علما مىگويند همهء صحابه افضلاند از ديگران آن را وجهى خواستهاند پديد كرد ، گفتهاند : بعضى از صحابه اگرچه در كمالات نفسى از علم و عمل و اخلاق و غيرها شايد كه اقل از بعضى از متأخرين اوليا باشند ، ليكن ايشان را اين هست كه رسول اللّه ديدهاند اين كمالى است كه بر جمله كمالات متأخّرين راجح است . پس از اين جهت ايشان افضل باشند ؛ اين ( را ) خوب گفتهاند كه ديدن رسول اللّه به مجرده كمالى است اما اگر متأخّرين را كمالات نفس زياده بوده باشد ، ايشان متابعت رسول اللّه بهتر كرده باشند و متابعت رسول اللّه نسبتى است با رسول اللّه و ديدن رسول اللّه نسبتى است با رسول اللّه و آن نسبت از اين نسبت اشدّ است و نزد رسول اللّه احبّ ، پس اين نسبت را به مجردها بر آن ترجيح نمىتوان كرد و اين همچنان است كه كسى گويد سادات افضلاند از علما براى آنكه فرزندى
مكاتيب عبد الله قطب بن محيى — صفحة 566
مساهمون: عبد الله قطب بن محيى
ص٥٦٦