« طالب و مطلوب يكيست و اين جام در دورست و تو بىخبر از حال مستان كوى عشق . » ( رسالهء 37 )
« بدان كه هرچه سالك بدان قرار گيرد سدّ راه اوست اگر ظلمتست و اگر نور . » ( رسالهء 35 )
« المؤمنون كنفس واحدة اينجاست ، خواه نفس ابراهيم گيرد خواه نفس اسحاق يا اسماعيل . » ( رسالهء 36 )
« اهل معنى مخفى باشند هرچند كه پيدا باشند . . . » ( رسالهء 36 )
« روز روشن البته شيب زمين تاريك باشد . . . . » ( رسالهء 37 )
« مگو از سامرى وز گاوك زر . » ( رسالهء 4 )
« عجب درماندهاى در نوح و طوفان ! » ( رسالهء 4 )
( 7 ) استعاره ، كنايه ، مجاز ( بسيار فراوان ) :
« سراندازان ميدان عشق » ( رسالهء 1 ) ، « آب فضل علم صورت » ( رسالهء 37 ) ، « سلسلهء پرچين آن نگار خندان » ( رسالهء 1 ) ، « حضرت . . . ساقى محزونان » ( رسالهء 1 ) ، « زلف پريشان آن دلبر ستمكار آشفته حالم كرده » ( رسالهء 1 ) ، « چشم دل » ( رسالهء 1 ) ، « گوش محبّت » ( رسالهء 1 ) ، « گوش جان » ( رسالهء 1 ) ، « باد شهوات » ( رسالهء 37 ) ، « ديدهء سر » ( رسالهء 37 ) ، « صحراى حقيقت » ( رسالهء 37 ) ، « اسب مراد » ( رسالهء 37 ) ، « دارالشفاى عشق » ( رسالهء 37 ) ، « آتش محبّت » ( رسالهء 39 ) ، « زاويهء عصمت و طهارت » ( رسالهء 40 ) ، « شاه نجف » ( - على بن ابى طالب ) ( رسالهء 40 ) ، « هماى ولايت » ( رسالهء 43 ) ، « مجردان صحراى درد » ، « غواصان درياى عشق » ( رسالهء 1 ) ، « سرهنگان كوى عشق » ( رسالهء 37 ) ، « ترك ولايت » ( - على بن ابى طالب ) ( رسالهء 37 ) ، « آن ترك دلفريب هر روز چه غمزه بر جگر ريش مىزند » ( رسالهء 37 ) ، « . . . نرگس جادوى آن دلفريب بر تو غمزه نزد » ( رسالهء 40 ) ، « باز همت » ( رسالهء 43 ) ، « اشجار بساتين طريقت » ( رسالهء 143 ) ، « شاهدبازان ميدان عشق » ( رسالهء 4 ) .
* * * * * مرآة الافراد كتابيست صوفيانه مشتمل بر 165 رسالهء « 8 » آميخته به نظم فارسى و متضمن افكار و انديشهها و تعليمهاى صوفيه از نقطهنظر مؤلف آن . پيرجمالى علاوه بر مرآة الافراد آثارى چون شرح الكنوز در برترى اهل محبّت و عشق . روح القدس دربارهء احوال اهل وجود و حال . و مثنوى بيان حقائق احوال المصطفى در زندگى رسول اكرم ( ص ) دارد و بىشك كتابى كه موضوع تحقيق اين رساله است يعنى مرآة الافراد در بين آثار اين عارف نامى از ارزش و اهميت ويژهاى برخوردار
هامش
( 8 ) مؤلف خود يك بار عدد رسالهها را چهار هزار ذكر كرده است . ر . ك . رسالهء 31 .