نكنى . مثال : اگر عاشقى دارندهء ( 1417 ) دل معشوقى را به مال و تجمل بدست آورد ، دل آن معشوق فريفتهء نعمت شود نه مجذوب عاشق . به حق مردى مردان كه معشوقش با او به زبان باشد و به ريا با او بسر برد . و اگر فقيرى با مقبولى ( 1418 ) دوستى كند ، دل آن دوست مشتاق آن فقير باشد و اگر هزار اسبابش باشد ، از عاشق مسكين دريغ ندارد بلكه جانش دريغ نباشد . غرض آنست كه سالك در سايهء اسباب نگريزد ، چنان كه شيخ مىفرمايد :
بر سايهبانِ حُسن عمل اعتماد نيست ؛ * سعدى مگر به سايهء لطفِ خدا رود . ( 1419 )
رباعى :
[ 1 ] همراه رفيق باش اى سالك راه ، * تا پس نروى همچو جُعَل در بُنِ چاه ( 1420 ) .
آنگاه كه گُم شوى تو در چاه هوس ، * سودت نبود ز ناله و حسرت و آه .
[ 2 ] زنهار به ترس از خداوندِ غيور ، * اى طالب آز و راغبِ عيش و حضور
هر عيش و حضورى كه ز دنيا زايد ، * آخر يا بى از آن تو آزار و نُفور ( 1421 ) .
[ 3 ] عياش كسى بود كه با دَرد بود ، * رو سرخ و دلير و بىغِش و گَرد ( 1422 ) بود .
حُسن دو جهان اسير آن كس باشد * كاندر صف آز و آرزو مَرد بود .
رسالة اخرى رسالهء صد و سى و هفتم
اى عزيز اين نصيحت به گوش جان بشنو تا هرگز پشيمان نشوى و محزون و دلتنگ نباشى .
زنهار و هزار بار زنهار كه هرگز هر كه را دوست دارى ، زر و تجمل بسيارش مده ، كه گيرنده چون زر بسيار بيابد ، به زر مشغول شود يا به فسق افتد و ترا فراموش كند بلكه راضى باشد كه تو نباشى .
هركه را دوست دارى ، به نمك افزا و طعام ، تا باطنش به تو مشتاق شود و ظاهرش به خدمت افزايد ، و اگر نمكبهحرامى ( 1423 ) كند ، البته چشمش بگيرد . و هركه را كسب فرمائى ، به قدر روز مزدش بده ، كه اگر مزد يك سالش بدهى ، البته تلف كند و انتظار موت حريف كشد ؛ و اگر خرج روزش دهند ، به اعتدال صرف كند و اسراف نكند و كسب را نيك كند و هميشه نيكخواه ولى نعمت باشد و كارفرما را دوست دارد و بر خداى تعالى عاق نشود .
اى اخى ، تحقيق بدان كه كاسب كه طعام تو خورده باشد ، آن طعام او را در كسب مستقيم دارد . يوم جديد و رزق جديد ازين جهت فرمودهاند . اگر باور ندارى ، نيك در كارخانهء خداى تعالى تأمل كن كه دوستان خود را چگونه مىدارد و دشمنان را به چهسان سر مىدهد و هرچه مىخواهند مىكنند . نقلست كه حضرت امام الموحدين ، على مرتضى ، عليه السلام ، [ برادر ] « 1 » خود را ، عقيل ، هر روز سه درهم مىداد ( 1424 ) . روزى عقيل به نظر حضرت سلطان اولياء ، على مرتضى ، كرّم اللّه
هامش
( 1 ) [ برادر ] تصحيح قياسى . در اصل : « براذر » .