اى اخى ، شرح اين مقامات در آخر كتاب كشف الارواح معلوم كن و اگر در آن كتاب معلوم نشود ، مشكات ( 1074 ) [ را ] « 7 » بخوان و اگر در آنجا نتوانى ، مفتاح الفقر ( 1075 ) بخوان و اگر در آنجا درمانى ، مرآة بردار تا روى خود ببينى و شكل خود بشناسى . و صلى اللّه عليه و آله و سلم « 8 » .
رسالة اخرى رسالهء پنجاه و هشتم
اى اخى ، درين كتاب مرآة الافراد وارد شده است كه هركه بعد از پانصد سال يا بيشوكم كه از وفات او بگذرد ، خلايق راه به طاعت و عبادت و نيكيهاى او برند ، آن كنندهء طاعت اهل خدا نيست . زهاد و عبّاد زمان ازين جهت در كوى حسد رفتهاند و جان مىكنند . شرحش بشنو تا در چاه حسد فرونروى .
اى اخى ، بدان كه هر طاعت كه بنده بجاى مىآورد و آن بنده طاعتپرست نيست و خود را در ميان نمىبيند ، حق ، سبحانه و تعالى ، آن طاعت را قبول مىكند و هرچه خداى تعالى قبول كرد ، نشان آن در روى زمين نيست . يعنى جزاى آن حقست جلّ جلاله و عمّ نواله . پس چگونه اهل زمين راه بدان برند نيكىاى « 1 » كه اهل زمين راه به آن « 2 » برند ، از بهر آنست كه حقّ ، سبحانه و تعالى « 3 » آن را رد فرموده است . پس آن عبادت در روى زمين منتشر مىگردد و نصيب خلق مىگردد . بدان جهت خلق عالم مطيع و معتقد اهل زهد مىشوند و منكر اهل محبّت مىگردند كه بندگى اهل محبّت از دلست و بندگى اهل صورت نه از راه دل پيدا مىشود . و « 4 » مثالى بشنو تا استقامت گيرى . بدان كه اگر شخصى خوانى و نعمتى به جائى فرستد ، اگر آن كس كه آن نعمت به دو فرستادهاند « 5 » قبول كند ، هيچ كس عارف آن نشود كه آن چه چيز بود و اگر چنانچه واپس فرستد ، البته اين شخص آن را بر حاضران قسمت مىكند . پس آنها كه آن نعمت بخورند ، كلبوار ( 1076 ) دنب را بجانب آن شخص جنبانند كه چيزى رد كرده بديشان داده باشد . تحقيق بدان كه حق ، عزّ شأنه مىفرمايد [ كه ] « 6 » « اوليائى تحت قبابى ، لا يعرفهم غيرى » ( 1077 ) . پس تحقيق شد كه اولياى خدا آنهااند كه راه به فعل ايشان نتوان برد . غرض آنست كه هركه خواهد كه داخل اهل خدا باشد ، گو از گفت و گوى خلق مرنج ، كه خلايق نفع از اولياء برنمىتوانندگرفت ، از بهر آنكه چشم اولياء بيناى اين جهان نيست و گوش ايشان شنواى صداى اين جهان نيست ، زيرا كه نفس امّاره ندارند و نفس امّاره است كه كدخدائى اين جهان مىكند . و بدان كه اولاد اولياى حق از نظر متولد مىشوند همچون
هامش
( 7 ) [ را ] از مج 1 . در اصل نيست .
( 8 ) در مج 1 : « و صلى اللّه على خير خلقه محمّد و آله و سلم » .
( 1 ) در اصل نقطهها گذاشته نشده .
( 2 ) در مج 1 : « بدان » .
( 3 ) در مج 1 : « حق تعالى » .
( 4 ) « و » در مج 1 نيست .
( 5 ) در مج 1 : « فرستاده باشند » .
( 6 ) [ كه ] از مج 1 . در اصل : « به » .