مظهر آن ظهور را وجهى است در مظهريت ، چه آن ظهور وصف جلال دارد ، كه جلال قبض ادراك از آن ظهور است . و بت نسبت با بتپرست چنين واقع است كه [ بتپرست ] به صورت او مشغول مىگردد ، و از ظهور وجود مطلق در او غافل مىشود . پس به سرّ وصف جلال از ادراك آن ظهور ممنوع است . و در مظهر محراب ، وجه آن ظهور ، وصف جمال دارد ، كه جمال ، بسط ادراك دارد در آن ظهور . و محراب نسبت با نمازگزار چنين واقع است كه به واسطهى صورت او از مشغولى به جهات متفرقه و صور مختلفه باز مىآيد و از ظهور وجود مطلق آگاه مىشود . پس به سر وصف جمال ، وقوع آن ادراك دست مىدهد : « فشتّان بين صورة الوثن و صورة المحراب فلا يقال انهما سيان » . پس روى از بت ببايد گردانيد كه روى به محراب آرند ، از براى آنكه در اين « 1 » وجه كه گفته شد ، حقيقت ايمان كه پيدايى ظهور وجود مطلق است ، بر بصيرت نمازگزار جلوه مىكند ، و در بت ، حقيقت كفر كه ناپيدايى ظهور وجود مطلق است ، نسبت با ديدهى دل بتپرست روى مىنمايد . و اگر حال بتپرست چنان شود كه سرّ جلال در مظهريت ، باز سرّ جمال « 2 » شود ، بتپرست به صورت بت مشغول نگردد ، و ظهور وجود مطلقش در آن مظهر مدرك گردد . آن بت محراب او باشد نه بت او . و اگر حال نمازگزار چنان شود كه سرّ جمال و مظهر محراب باز سرّ جلال شود ، نمازگزار به صورت محراب از مشغولى به صور « 3 » متفرقه باز نتواند آمد ، بلكه شغل به صورتى ديگر با آن اشغال جمع گردد ، و به آن صورتها از ادراك ظهور وجود مطلق بازماند . و اين هنگام ، محراب او ، بت او بود ، نه محراب او . پس غرض كلّى آن است كه ادراك ظهور وجود مطلق از شخص فوت نشود ، و عادت « 4 » چنين رفته كه ، كمّل تعيين وضعى چند از براى مدد حصول ادراك ظهور وجود مطلق كردهاند ؛ هم به مدد نور آن ظهور و صور شرعيّهى آنهاست كه به
هامش
( 1 ) . دا : بر اين .
( 2 ) . دا : جمالى .
( 3 ) . پا : صورت .
( 4 ) . پا : عادات .