در اين بيت ، حرص دنيا را تشبيه به سگ كرده كه بر مردار حريص است . حضرت « 1 » امير المؤمنين و امام المتّقين على ابن ابى طالب - عليه الصّلاة و السّلام - فرمود كه : « الدّنيا جيفة و طالبها كلاب » . چنانچه طلب دنيا از صفات سگى است ، و حرص غالب ؛ طلب آخرت از صفات ملكى است ، و عقل كامل . معنى جويى و ملك سيرتى « 2 » با صورتپرستى و سگ صفتى جمع نمىگردد . و گويا آنچه در خبر آمده است كه ابى طلحه - رضى اللّه عنه - روايت كرد كه پيغمبر - صلّى اللّه عليه و آله « 3 » و سلّم - فرمود : « لا يدخل الملائكة بيتا فيه كلب و لا تصوير « 4 » » ، بيان اين حال است ، كه مذكور شد . ناظم مىگويد :
[ اصول اخلاق حميده ]
علوم دين ز اخلاق فرشته است * نباشد در دلى كان سگ سرشت است
حديث مصطفى آخر همين است * نكو بشنو كه البته چنين است
درون خانهاى چون هست صورت * فرشته نايد اندر وى ضرورت
برو بزداى روى تختهى دل * كه تا سازد ملك پيش تو منزل
ازو تحصيل كن علم وراثت * ز بهر آخرت مىكن حراثت
تعلم علم آخرت به قوّت ملكى حاصل است ، و آن است علما را وراثت انبيا ؛ چنانچه مشهور است كه : « العلماء ورثة الانبياء » . و اين علم است كه علم وراثت است ، و نتيجهى آن كسب اخلاق حميده و ترك صفات ذميمه ، و سير فكرى در مراتب آفاق و انفس كردن ، و نشانههاى قدرت و حكمت حضرت ربوبيّت باز جستن . چنانچه ناظم گويد ( بيت ) :
كتاب حق بخوان از نفس آفاق * مزيّن شو به اصل جمله اخلاق
چون به تزيّن اصول اخلاق حميده فرمود ، بيان مىكند كه اصول آن اخلاق حميده « 5 » چند است ، و آن بيان را چون قاعده مىگرداند در طور كسب آن اخلاق ، و مىگويد :
هامش
( 1 ) . پا : ( حضرت ) را ندارد .
( 2 ) . پا : سيرى .
( 3 ) . پا : ( و آله ) را ندارد .
( 4 ) . دا : تصاوير .
( 5 ) . پا : ( اخلاق حميده ) را ندارد .