هارون عليه السلام عبادت عجل را از روى نبوّت حقّ است مگر برين حمل كرده شود كه موسى عليه السلام به كشف دريافت كه هارون از شهود آنچه از حقّ در آن مظهر خاص ظاهر است غافل بود ، پس ارادهء تنبيه كرد و اين عين تربيت و ارشاد است . و انكار موسى بر سامرى و عجلش ، و انكار جميع انبياء و اولياء بر عبادت اصنام از سر بصيرت است ، و چون انكار اهل حجاب نيست . از آنكه اين كاملان حق را با همه چيز مىبينند اما انكار مىكنند از براى تخليص ايشان از تقيّد به صورت خاصّه و مجلاى معيّن ، چه در وى انكار باقى مجالى است و اين عين ضلال است .
و إن كان أصغر منه فى السّنّ . و لذلك لمّا قال له هارون ما قال ، رجع إلى السّامرىّ فقال له
فَما خَطْبُكَ يا سامِرِيُّ
؟ يعنى فيما صنعت من عدو لك إلى صورة العجل على الاختصاص ، و صنعك هذا الشّبح من حلىّ القوم .
يعنى موسى اعلم بود از هارون و او را از روى علم تربيت مىكرد ، اگرچه به سال ازو خردتر بود ، و از براى اينكه مربى هارون بود جواب به طريق صواب گفت موسى سامرى را گفت چيست شأن تو و مراد تو ازين كه عدول كردى به سوى صورت عجل به طريق اختصاص و ساختى اين شبح را از حلى قوم و تركك الاله المطلق الذى هو إله العالمين و ترك كردى إله مطلق را كه رب العالمين است ؟
حتّى أخذت بقلوبهم من أجل أموالهم .
فإنّ عيسى يقول لبنى إسرائيل « يا بنى إسرائيل قلب كلّ إنسان حيث ماله ، فاجعلوا أموالكم فى السّماء تكن قلوبكم فى السّماء »
.
هامش
-از قدحهاى صور بگذر مايست * باده در جام است ليك از جام نيست
سوى باده بخش بگشا پهنگوش * تا از آن سو بنگرى بانگ و خروش
چون رسد باده نيايد جام كم * گوش دار آوازت آيد دمبهدم