نشويم مثل آنچه آورده شد رسولى كه مبلّغ اين آيت است . پس رسل اللّه اللّه « 1 » جملهء ديگر باشد يعنى رسل اللّه مظاهر اللّهاند و برين تقدير اعلم خبر مبتداى محذوف باشد يعنى « هو أعلم حيث يجعل رسالته » .
اما وجه دوم كه ابتداء است ظاهر است زيرا كه اللّه مبتداء است ، و اعلم خبر او پس اين كلام مستأنف باشد .
و وجه اول اگرچه در وى تعسفات بسيار است لكن چون در نفس امر كلام حق بود شيخ آن را التزام كرد .
و حقيقت اين كسى را ظاهر مىشود كه سرّ قول حقّ را كه مىگويد
إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ
به تحقيق بشناسد و رمز
مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ
را دريابد و امثال اين را به ذوق ادراك كند .
و هر دو وجه در وى حقيقت است ، يعنى حقّ است و مطابق به آنچه در نفس امر است ؛ و مجاز نيست . همچنانكه اهل ظاهر در آيت مبايعت و طاعت و امثال آن قائلاند . و چون هويّت حقّ سبحانه عين هويّت رسل عليهم السلام باشد پس تشبيهى كه در رسل مشبهه است ثابت باشد تنزيهى را كه در هويّت حقّ منزّه است ؛
هامش
( 1 ) - در نسخ كتاب - اعنى شرح خوارزمى - چنين آمده است : « پس رسل اللّه جمله ديگر باشد » كه بدون دغدغه كلمه جلاله دوم از قلم ناسخ افتاده است ، و متأسفانه به شرح فصوص قيصرى مطبوع نيز همين ضايعه روى آورده است . و عبارت صحيح آنكه از روى نسخه خطى گرانقدر موجود در كتابخانه محقر حقير ، و چند نسخه تصحيح شده مشايخ بزرگوار ما تصحيح نمودهايم با ذكر كلمه مبارك جلاله دوم است يعنى « فرسل اللّه اللّه » .
و اصل عبارت صحيح قيصرى اين است : « فرسل اللّه اللّه ، جملة أخرى - اى رسل اللّه هم مظاهر اللّه - ؛ و اعلم ، خبر مبتدإ محذوف - أي هو اعلم حيث يجعل رسالته - » ( ط 1 - ص 416 ) .
و محض تبصره عرض مىشود كه وزان اين وجه در كريمه ياد شده از حيث معنى ، وزان آيه كريمه« فَقالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ ناقَةَ اللَّهِ »در سوره شمس است كه قاضى است به اينكه رسول اللّه ، اللّه است ؛ و ناقه رسول اللّه صالح عليه السلام ناقة اللّه است ، البته به همان معنى كه قيصرى افاده فرموده است يعنى « رسل اللّه هم مظاهر اللّه » فتبصّر .