نخواسته است بل كه ميل به غير كرده است و در صورت آنچه را مسبّب قريب تصور كرده همّت بر او بسته ؛ و حال آنكه زمان و وقت اقتضاى ترتّب مطلوب بر آن سبب نمىكند . پس بنده مىنالد كه بيت :
مسبّب سبب اينجا در سبب در بست * ببين ببين كه چها مىكشم ز بىسببى
و حقّ تعالى از حال او اين خبر مىدهد كه بيت :
آنها كه ز ما خبر ندارند * گويند دعا اثر ندارد
فعمل أيّوب بحكمة اللّه تعالى إذ كان نبيّا .
پس ايوب عليه السلام چون نبى بود عمل به حكمت كرد و دست از تشبث به اذيال سبب بازداشت و رجوع به مسبب الاسباب أولى شمرد .
لمّا علم « 1 » أنّ الصّبر هو حبس النّفس عن الشّكوى عند طائفة ( الطّائفة - خ ) و ليس ذلك بحدّ الصّبر ( به حد للصّبر - خ ) عندنا ، و إنّما حدّه حبس النّفس عن الشّكوى لغير اللّه لا إلى اللّه .
علماى ظاهر و بعضى اهل طريق كه هنوز به مقام تحقيق نرسيدهاند گويند :
صبر حبس نفس است از شكوى مطلقا ؛ و حدّ صبر نزد ما اين نيست بلكه حبس نفس است از شكوى به غير حقّ نه شكايت به خدا ، از آنكه شكايت بردن به غير مستلزم اعراض است از حق و عدم رضا به احكامش و شكايت إلى اللّه اظهار عجز و مسكنت و افتقار الى اللّه است و اظهار اينكه حقّ جلّت قدرته قادر است بر ازالت موجبات ؛ و اين همه محمود است . لاجرم بندهء عارف گويد بيت :
حسين را چو پناهى به غير جانان نيست * چو دوست قهر كند هم به دوست بگريزد
هامش
( 1 ) - علم فعل مجهول است ، و لمّا زمانيه است ، و جواب آن فحجب است كه [ در متن در چند سطر بعد آمده و ] بر اثر فاصله و بعد آن فا آورده شده است ، و الطائفة منصوب و مفعول حجب است ، و نظر مرفوع و فاعل آن است .