كهزّ الرّدينى ثمّ اضطرب
و زمان الهزّ عين زمان اضطراب المهزوز بلا شكّ . و قد جاء بثمّ و لا مهلة . كذلك تجديد الخلق مع الأنفاس : زمان العدم زمان وجود المثل كتجديد الأعراض في دليل الأشاعرة .
يعنى مگوى كه در كلام تو كه فرمودى « بل الإنسان لا يشعر أنّه فى كلّ نفس يكون ثمّ لا يكون » لفظ « ثمّ » مذكور است و ثمّ اقتضاى مهلت مىكند ، پس عدم كون و كون در يك زمان نباشد از آنكه ثمّ گاه از براى تقدّم نيز مذكور مىشود كما قال تعالى
ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ وَ هِيَ دُخانٌ
و قال
ثُمَّ كانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا
چه مهلت نيست در ميان خلق ارض و خلق سماء ، و در ميان اطعام مسكين و از مؤمنين بودن .
و در مواضع مخصوصه « ثمّ » نزد عرب تقدّم رتبه عليّت اقتضا مىكند چون قول شاعر كه مىگويد « كهزّ الرّدينى ثمّ اضطرب » و شك نيست كه زمان هر عين زمان اضطراب مهزوز است .
و ثمّ اگرچه اقتضاى ترتيب و تراخى مىكند و ترتيب مقتضى تقدّم بعضى است بر آخر ، اما اين تقدم گاهى به زمان باشد و گاهى به رتبه ؛ و گاهى بالذّات چنان كه در عليّت و معلوليّت . پس « ثمّ » مذكور مىشود و مهلت نمىباشد . پس چنان كه زمان هزّ عين زمان اضطراب مهزوز است همچنين زمان عدم عين زمان وجود مثل است در تجديد خلق . و اين مثل قول اشاعره است در تجديد و تبدّل ( در تجدّد و تبدّل - خ ) اعراض .
و مذهب شيخ كه تبدّل را در جميع جواهر و اعراض اثبات مىكند نه تنها در
هامش
- و در باب الكاف مع الهاء از جامع الشواهد آمده است ، و در آنجا بهجاى حارث « جارية » است كه گويد : « هو من قصيدة لأبى دواد ، و اسمه جارية بن الحجاج الأيادي يصف فيها فرسه » . و در ماده « دود » منتهى الأرب آمده است : « ابو دواد يزيد الراسى ، و جويرية بن الحجاج ، و عدى بن الرقاع شاعرانند » .
و لكن در تصريح حارث است .