نفس اجزاى صغار مائيّه هست مختلط به اجزاى هوائيّه ، لاجرم آفريده شد جسم عيسى عليه السلام از ماء محقق از مريم و از ماء متوهّم از جبرئيل . « 1 »
پس اگر گوئى از دو ماء متولّد شد رواست . و اگر گوئى از ماء متوهّم به منزلهء شرط تكوّن بود ، و اگر بر اين تقدير گوئى چگونه متصوّرست حصول ولد تنها از ماء انثى و آن را حرارت تامّهء صالحة للتوليد نيست « 2 » بلكه آن از شروط تكوين است ، و نيز گفتهاند منى رجل به منزلهء بذر است كه ولد ازو متولد مىشود ، پس بىاو حصول ولد ممكن نباشد .
گوئيم چرا جائز نيست كه در هنگام ظهور روح الامين نزد مريم فائض گردد بر وى حرارت غريزيّهاى كه صالح باشد مر توليد را به تخصيص چون ارادت حقّ متعلّق شود بدان و قد
قال رسول اللّه صلى اللّه عليه و سلّم : « إذا أراد اللّه بعبد خيرا هيّأ أسبابه »
بلكه در قدرت مطلق هست كه بىوجود والدين ايجاد كند چون آدم عليه السلام و چون عزير ؛ و نيز قادر است كه بىوجود مرأة ايجاد كند چون حوا از آدم عليهما السلام .
و منى رجل به منزلهء بذر بودن منافى نيست بودن منى مرأة را به منزلهء بذر ، و هيچ احدى را دليل بر عدم اين نيست بلكه دليل بر وجودش قائم است چه نفس هر يكى را قوّت توليد مثل هست . پس [ اگر ] منى مرأة صالح توليد مثل نباشد ، در مرأة اين قوّت فايت باشد غاية ما فى الباب اين قوت در نفس رجل اقوى باشد و گاه مىباشد كه تأثير نفس مرأة از نفوس بسيارى از رجال اقوى مىباشد خصوصا كه
هامش
( 1 ) - شيخ رئيس در فصل سوم مقاله نهم طبيعيات شفاء گويد : « ليس للمرأة بالحقيقة منيّ ، و انّ مادّة المرأة الّتى تسمّى منيّا ليس فيها قوة مولّدة بل متولّدة . . . » ( طبيعيات شفاء - چاپ رحلى سنگى - ج 1 - ص 432 ) .
( 2 ) - نسخى كه در دست داريم ، عبارت همه آنها « به تولّد عيسى » است ؛ و حق اين است كه نه جاى تعبير به تولّد است ، و نه توليد ، و نه توالد ، بلكه تعبير صحيح آن « ولادت » است كه قيصرى گفته است : « فبولادة عيسى من غير أب . . . » ( ط 1 - چاپ سنگى - ص 320 ) . فتدبّر .