يعنى از براى آنكه هر مربوب نزد رب خود مرضى است ، شيخ سهل بن عبد اللّه تسترى قدس سره گفت ربوبيّت را سرّى [ است ] و آن سرّ توئى كه اگر آن سر ظاهر شود ربوبيّت باطل شود .
و مراد شيخ از لفظ انت خطاب عام است اعنى مخصوص نيست بدين خطاب عينى از اعيان . و ظهر اينجا به معنى زال باشد چنان كه شاعر گويد .
و عيّرها الواشون أنّى أحبّها * و تلك شكاة ( و شاة - خ ) ظاهر عنك عارها
و شيخ نيز قدس اللّه سرّه در مجلد اول از فتوحات در اثناى مسائل مذكوره « 1 » كه ظهر اينجا به معنى زال است چنان كه گفته مىشود ظهروا عن البلد يعنى ارتفعوه عنه .
و بدانكه سرّ هر چيزى لطيفهء اوست كه مخفى باشد « 2 » . و ربوبيّت نسبتى است كه اقتضاى ربّ و مربوب مىكند . و ربّ اسمى است از اسماء و آن در غيب مخفى است هميشه ، و مربوب نيز همچنين است اگرچه صورت او ظاهر باشد از براى آنكه مربوبيّت در حقيقت عين ثابته است و آن هميشه مخفى است كه ظاهر نمىشود ، و از براى اين در جاى ديگر گفت : فإنّها ما شمّت رائحة الوجود بعد يعنى بوى وجود به مشام اعيان ثابته نرسيده است ، و شيخ سهل بن عبد اللّه قدس سرّه به لفظ انت اشارت به عين ثابته كرد ، يعنى آن سر عين ثابته است پس ربّ
هامش
( 1 ) - قيصرى در شرح فصوص الحكم گفته است : « قال - رضى اللّه عنه - في المسائل المذكورة في الجلد الثانى من فتوحاته : و ظهر هنا بمعنى زال . . . » غرضم اين است كه چه جلد اول فتوحات و چه جلد دوم آن ، اين مطلب در وصل چهارم باب هفتاد و سوم آنكه آن وصل حاوى يكصد و پنجاه و پنج سؤال حكيم محمد بن على ترمذى است و شيخ اكبر آنها را جواب مىدهد مذكور است .
( 2 ) - در ديوان راقم آمده است ( ط 2 - ص 32 ) :سرّ تو جدول درياى وجود صمديست * دفتر غيب و شهود كلمات احديستو سرّ بدين معنى به تفصيل در تعليقهاى گفته آمد .