از خيال كه موجود باشد در اعيان خارجيه چنان كه از بدلاء مشهور است كه در آن واحد در اماكن مختلفه حاضر مىشوند و به قضاى حوايج عباد اللّه قيام مىنمايند « 1 » ، پس مراد از عارف اينجا كامل متصرف است در وجود نه عارف حقايق و صور آن و بدين عبارت كه شيخ قدس اللّه سره فرمود كه ما يكون له وجود من خارج محل الهمة ، احتراز حاصل شد از علم سيميا و شعبده « 2 » چه ايشان نيز اظهار مىكنند صورى را كه خارج است از خيالات ايشان اما از محل همت كه خيال است بيرون نيست چه ظهور آن صور در خيالات حاضرانست به تصرف اهل سيميا در وى ، و از عارف متمكن در تصرف اگرچه در شهادت و غيب صور موجودات عينيه و صور روحانيه به ظهور آيد بايد كه اسناد خلق به مخلوق نكنى بلكه به تحقيق بشناسى كه خالق على الحقيقة حق است در مقام تفصيلى خويش چنان كه در مقام جمعى خالق اوست اما ، بيت :
نسبت فعل و اقتدار به ما * هم از آن روى بود كو ما شد
فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ .
هامش
( 1 ) - عين پنجاهم عيون مسائل النفس ، و شرح آن « سرح العيون في شرح العيون » ، در اين مقصد اعلى و مرصد اسنى است به اين عنوان : « عين في ان شاء النفس ابدانها المثالية و ظهورات الكمّل في العوالم » ( ط 1 - ص 635 ) .
( 2 ) - حق عبارت اين است كه بگويد : « از اصحاب علم سيميا و شعبده چه ايشان . . . » چنانكه قيصرى گويد : « احتراز عن اصحاب السيميا و الشعبدة فانهم . . . » ( ط 1 - ص 197 ) .
سيمياء و شعبده از علوم خمسه محتجبهاند كه عبارت از كيمياء و ليمياء و هيمياء و سيمياء و ريمياء است ؛ كه از اول هريك حرفى گرفتهاند و از آنها تعبير به « كلّه سرّ » مىكنند .
علم كيمياء بر زبانهاست و معروف است . و ليمياء علم طلسمات است . و هيمياء علم تسخيرات است .
و سيمياء تخييلات است . و ريمياء شعبده .
درباره اين پنج كله سر و كتب مؤلفه در آنها به خزائن نراقى - ص 62 و 231 و 234 به تصحيح و تعليق نگارنده رجوع شود . و همچنين به كتاب جامع العلوم ملقب به دستور العلماء تأليف قاضى عبد النبى نگرى ( ط بيروت - ج 2 - ص 278 ) رجوع شود .