ظهور و خفا مراتب بسيار است لاجرم بعضى ازو ظاهر است در حسّ و بعضى غير ظاهر در وى ؛ و لكن ظاهر است در عالم مثالى به نسبت غشاؤه تعامى از بصر بصيرت او منكشف شده باشد و بعضى ظاهر است در حسّ و مثال و هم در عقل و خيال چون علوم و معارف الهيّه كه لبيب فطن ادراك آن با صور عقليه از وراى ستر مىكند . « 1 » و بعضى از عقل خفى است و نزد قلب ظاهر به طريق وجدان نه به صور مثاليّه كه مطابق صور خارجيّه باشد بلكه به صور نوريّه ، لاجرم عارف اين مواطن در مخاطبهء حقّ از سر مشاهده گويد ، بيت :
توئى ظاهر و كس نشانت نديد * توئى حاضر و انس و جانت نديد
نهانى و اندر نهانى عيان * عيانى و اندر عيانى نهان
تو از جمله پاكى و جمله توئى * نه بيند مگر چشم احول دوئى
فإن قلت هذا الحقّ قدتك صادقا * و إن قلت أمرا آخرا أنت عابر
پس اگر به اعتبار وحدت ظاهر با مظهر يا به ملاحظهء ظاهر فقط حكم كنى كه مشهود حق است صادق باشى و اوست كه به اين مظهر ظاهر شده است ،
هامش
( 1 ) - عبارات نسخ همه مضطرب و مشوشاند و هيچيك موافق با قواعد فن و مطابق با عبارت قيصرى - كه اين كتاب ترجمه آنست - نيست . عبارت قيصرى اين است :
« انّ للرحمن صورا بحسب مراتبه و مقاماته ، و لها بحسب الظهور و الخفاء مراتب : منها ما هو ظاهر في الحسّ ؛ و منها ما هو غير ظاهر فيه و لكن ظاهر في العالم المثالي بالنسبة إلى من كشفت الأغطية من عينه ؛ و منها ما هو غير ظاهر فيهما و ظاهر عند العقل كالعلوم و المعارف الإلهية التى يدرك اللبيب الفطن ايّاها من وراء الستر لأنّ لها ايضا صورا عقلية » ( ط 1 - چاپ سنگى - ص 194 ) .
ترجمه : يعنى رحمن را به حسب مراتب و مقاماتش صورى است ، و آن صور را به حسب ظهور و خفاء مراتبى : بعضى از آن صور در حسّ ظاهر است ؛ و بعضى از آنها در حسّ غير ظاهر است و لكن در عالم مثال نسبت به كسى كه پردهها از پيش چشم او برداشته شده است ظاهر است ؛ و بعضى از آنها در حسّ و مثال ظاهر نيست و نزد عقل ظاهر است چون علوم و معارف الهيه كه لبيب فطن آنها را از وراى حجاب ادراك مىكند چه آنها را نيز صور عقليه است يعنى آنكه شيخ گفت رحمن را در هر موطن صورى است حق است و صحيح است .