رؤيا را به نسبت با دو كس تعبير مختلف باشد « 1 » .
و اگر دليل عقلى رد نكند به اينكه تجلّى در صورت نوريّه باشد بر آن صورت كه ديده باشيم ابقاء كنيم . چنان كه حق سبحانه و تعالى در آخرت به حسب استعدادات متجلّى له تجلّى مىكند در صور انوار مختلفة الالوان .
و ببايد دانست كه ردّ و انكار واقع نمىشود مگر در تجلّيات الهيّه از آنكه حق گاهى تجلى مىكند به صفات سلبيّه ، پس قبول مىكند آن را عقول چه از شأن عقول تسبيح است ، و تنزيه از هرچه در او شائبه نقصان است ، و تشبيه و انكار مىكند او را هركه غير مجرد است چون وهم و نفس منطبعه و قواى آن ، چه از شأن ايشان ادراك حق است در مقام تشبيه و صور حسّيّه .
و گاهى تجلّى كند به صفات ثبوتيّه ، لاجرم قبول كند او را قلوب و نفوس مجرده چه ايشان از روى تعلّق به اجسام مشبّهاند و به اعتبار تجرد منزّه و انكار كند او را عقول مجرده از براى عدم اعطايشان او صور حسيّه را بل كه انكار اين صفات نيز كند به اصالت .
و درين تجلى گاهى حق متجلّى مىشود به صور كماليّه چون « سمع و بصر و ادراك » و غير آن ؛ و گاهى متجلّى مىشود به صور ناقصه از صور اكوان چون « مرض و احتياج و فقر » چنان كه حق سبحانه از نفس خود به لسان حبيب خويش خبر داد :
« مرضت فلم تعدنى و استطعمت فلم تطعمنى »
، و در فرقان حميد مىفرمايد :
مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً *
و امثال اين ، پس قبول مىكنند آن را عارفان كه شناساى مظاهر حقاند و مىگويند بيت :
چه پادشاست كه از خاك پادشا سازد * براى يك دو گدا خويشتن گدا سازد
به اقرضوا اللّه « 2 » كديه كند چو مسكينان * كه تا ترا بدهد مال و متكا سازد
هامش
( 1 ) - مثلا خوردن شير در عالم رؤيا ، براى طالب علم به علم تعبير مىشود ، و براى طالب مال به مال .
( 2 ) - ناظر است به آخر سوره مزمّل قرآن :« وَ أَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً ».