كه اى آدميان بترسيد از پروردگار خود كه شما را از نفس واحده آفريد و جفت آن نفس را هم او پيدا كرد و ازين جفت مردان و زنان بسيار بپراكند . معنى آيت به نسبت با عالم جبروت آنكه بترسيد از پروردگار خود كه شما را از عقل اول بيافريد ، و زوج او را كه نفس كلّيّه است ازو پيدا كرد . و رجال كثير و نسا در اين عالم ، عقول و نفوس مجرّدهاند . و نسبت با عالم ملكوت نفس واحده نفس كلّيّه است و جفت او طبيعت كلّيّه و رجال نفوس ناطقهء مجرده ، و نساء نفوس منطبعه و باقى قوى ؛ و به نسبت با عالم ملك خود ظاهر است .
فقوله : اتّقوا ربّكم اجعلوا ما ظهر منكم وقاية لربّكم و اجعلوا ما بطن منكم و هو ربّكم وقاية لكم فإنّ الأمر ذمّ و حمد فكونوا وقايته في الذمّ و اجعلوه وقايتكم فى الحمد تكونوا أدباء عالمين .
چون شيخ استشهاد به آيت كرد به ذكر مطّلع آن قيام نمود و سالك را در حضرت حق تادب تعليم داد تا نوريّت او زيادت شود و در مهالك اباحت نيفتد ، چه توحيد افعال « 1 » مقتضى استناد خير و شرّ است به حق ، پس اگر سالك هر دو را به حق اسناد كند پيش از زكاء و طهارت نفس ، شايد كه در بوادى اباحت هلاك شود ، و بعد از طهارت نفس به اسناد قبايح به حق موسوم گردد به نسبت اساءت ادب .
لاجرم اتقا را به معنى اتخاذ وقايه داشت و گفت معنى آيت اين است كه وقايه
هامش
( 1 ) - لا إله الا اللّه وحده وحده وحده هريك از توحيد ذات و توحيد صفات و توحيد افعال ، گردنهاى بسيار سهمگين در مسير معارف انسانى است كه اوحدى از مشايخ و اعاظم اهل معرفت از آن گردنهها گذشتند . در توحيد أفعال بايد با دو چشم سالم به ايجاد و اسناد فعل نگريست كه بحول اللّه و قوته اقوم و اقعد . هم كل من عند اللّه حق است ، و هم ربنا ظلمنا انفسنا .
وقايه كه در چند جاى اين كتاب عنوان مىشود ، در ادب مع اللّه دخلى بسزا دارد تفصيل اين مباحث را در رساله قرآن و انسان ( ص 52 - 58 ) و به خصوص ، مستوفى در رساله « خير الأثر در ردّ جبر و قدر » يعنى در ردّ جبر و تفويض و اثبات امر بين امرين تقرير و تحرير كردهايم ، و الحمد للّه رب العالمين .
ص 107 - س 11 قوله : « و شيخ در حكمت قدريه . . . » يعنى در فص حكمة قدرية في كلمة عزيريّة كه فص چهاردهم فصوص الحكم است .