در صورت ليلى آشفته جمالى است كه جز آن جمال همه قبيح است .
شخصى به خواب ديدست مجنون عامرى را * آن از اوان فطرت مست مدام ليلى
پرسيد كاى برادر اندر مقام پرسش * حكم از حلالت آمد يا از حرام ليلى ؟
گفتا همين اشارت آمد ز حىّ قادر * شرمت نبد كه ما را خواندى به نام ليلى ؟
چون دلبر حقيقى از پردهها برون شد * آنجا كدام مجنون آنجا كدام ليلى ؟
كذلك هذا أحبّ الالتذاذ فأحبّ المحلّ الّذى يكون فيه و هو المرأة ، و لكن غاب عنه روح المسألة ، فلو علمها لعلم به من التذّ و من التذّ .
يعنى همچنين اين رجل جاهل دوست داشت التذاذ را و محلى را كه التذاذ از او حاصل است كه آن مرأة است ، و ليكن غايب شد ازو روح مسئله ، كه اگر به علم يقينى يا عيانى يا شهودى دانستى هرآينه دريافتى كه كيست كه لذت مىيابد و از كه لذت مىيابد .
و كان ( فكان - خ ) كاملا .
و كامل بودى از براى مشاهدهء او حقّ را هم در نفس خود و هم در محبوب خويش . بيت :
هر كه از عشق حقيقى بوى برد * عاشق و معشوق را داند كه كيست
و كما نزلت المرأة عن درجة الرّجل بقوله
وَ لِلرِّجالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ
نزل المخلوق على الصّورة عن درجة من أنشأه على صورته مع كونه على صورته .
يعنى همچنانكه مرتبهء مرأة نازل است از درجهء رجل چنان كه حقّ تعالى خبر مىدهد كه
وَ لِلرِّجالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ
رجل نيز نازل است از درجهء حقّ با آنكه مخلوق بر صورت اوست .