پس تسكين مىكند حق آتش شوق ايشان را به آب وصال و نسيم ارتفاع حجب جمال كه حصول آن جز به موت نيست چنان كه در حديث تردّد فرموده كه :
« در هيچچيز كه فعل آن خواسته باشم تردّد نكردم چنان تردّد كه در قبض بندهء مؤمن كردم كه آن بنده موت را مكروه مىدارد ، و من اساءت او را مكروه مىدارم از براى آنكه او را دوست مىدارم و محبّ مكروه داشتهء محبوب را مكروه مىدارد ، أمّا او را از لقاى من چاره نى . پس بشارت ده محبّ را به لقاى من » .
و ما قال له و لا بدّ له من الموت لئلا يغمّه بذكر الموت .
و حضرت حقّ نگفت كه چاره نيست مؤمن را از موت تا به ذكر موت او را غمگين نسازد بلكه لقاء را ذكر كرد كه سرمايهء نشاط و پيرايهء شوق و انبساط و واسطهء نيل اين سعادت موتست لاجرم به ذكر احد المتلازمين ايماء مىكند بدين معنى كه ، بيت :
مرگ از پى خلاص تو غمخوار و واسطه است * جان كن نثار واسطه غمگين چه ماندهاى
مرگ است چهره شوى حيات تو همچو مى * مى بر كف است چهره پر از چين چه ماندهاى
تا عاشق مشتاق از سطوات اشواق مىگويد ، بيت :
بكش مرا و مينديش و كام خويش برآر * كه عمرهاست كه من طالب رضاى توام
هامش
- سبحانه مباحث حكمى و عرفانى در پيرامون آن عنوان شده است ؛ چنان كه خود شيخ در باب سيصد و شانزده فتوحات مكيه ، و صدر المتألهين در آخر فصل دوازدهم از موقف چهارم الهيات اسفار ( ط 1 - رحلى چاپ سنگى - ج 3 - ص 90 و 91 ) ، و ميرداماد در قبسات ( ط 1 - چاپ سنگى - ص 313 ) ، و ابن فنارى در مصباح الأنس ( ط 1 - رحلى چاپ سنگى - ص 91 ) ، از آن بحث فرمودهاند . و حديث در جواهر سنيّه شيخ حر عاملى ( ط بمبئى - ص 258 و 282 و 285 ) ، و در كتاب رقاق صحيح بخارى ( ط هند - ج 2 - ص 963 ) ، و در مسند احمد حنبل ( ج 6 - ص 256 ) روايت شده است .