و چون آل فرعون موسى را در دريا نزد شجره يافتند فرعون او را موسى نام نهاد چه « مو » به زبان قبطى آب است و « سى » درخت . پس او را نزد هرچه يافت به آن نام خواند و خواست كه بكشد ؛ و زن او در مقام منع گفت - و حال آنكه منطق بود به نطق الهى به حكم
أَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ
در آن نطق اختيارى نداشت ، و مؤيّد بود از حقّ تعالى در آنچه گفت به فرعون - چه آن زن را خداى از براى كمال آفريده بود ، چنان كه حضرت رسالت صلى اللّه عليه و سلم خبر داد كه كملت من النّساء أربع : مريم بنت عمران و آسية امرأة فرعون و خديجة و فاطمة رضى اللّه عنهم . و لهذا الكمال قال تعالى فى مريم
وَ كانَتْ مِنَ الْقانِتِينَ
فجعلها فى زمرة الرّجال يعنى از براى اين كمال است كه مريم را بر طريق تغليب به صيغهء ذكران در زمرهء رجال ذكر كرد .
فقالت لفرعون فى حقّ موسى
قُرَّتُ عَيْنٍ لِي وَ لَكَ
گفت اين موسى روشنى ديده باشد مرا و ترا
فبه قرّت « 1 » عينها بالكمال الّذى حصل لها كما قلنا ؛ و كان قرّة عين لفرعون بالإيمان الّذى أعطاه اللّه عند الغرق .
و روشنى ديده گشت آسيه را چه حقّ به لسان او تكلّم كرد بىاختيار او ؛ و اخبار كرد كه او را و فرعون را نور ديده است . پس واجب است كه در نفس امر نيز همچنين باشد .
فقبضه طاهرا مطهّرا ليس فيه شىء من الخبث لأنّه قبضه عند إيمانه قبل أن يكتسب شيئا من الآثام . و الإسلام يجبّ ما قبله . و جعله آية على عنايته سبحانه لمن ( به من - خ ) شاء حتّى لا ييأس أحد من رحمة اللّه
إِنَّهُ لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكافِرُونَ
فلو كان فرعون ممّن ييأس ما بادر إلى الإيمان . « 2 »
هامش
( 1 ) - قيصرى « فيه قرت » به « فى » حرف جرّ دانسته است و گفت : « و لك فيه - أي في موسى - . . . » .
( 2 ) - شيخ اكبر را در اين موضوع ، در توحيد دوازدهم از فصل نهم از باب صد و نود و هشتم از فتوحات مكيه بيانى مفيد است ، رجوع شود .