است همچو خاك راه قابل ورود صور حقايق و معانى سازد ، كه خاك راه از جهت آنكه زير قدمها درهم شكسته است ، آن قابليت پيدا كرده است ، كه هر روز چندين هزار صور و اشكال مختلف را قبول مىكند از جهت ورود و قدوم .
هركه در زير قدمهاى عزيزان نشود پست * خاك بسيار بخايد سر انگشت ندامت 106
و سودى نخواهد داشت وا حسرتا وا حسرتا وا ندامتا .
گدايى گردد از يك جذبه شاهى * به يك لحظه دهد كوهى به كاهى
يعنى سالك طالب از يك تجلى به جمالى عينى حاكم و والى مملكت وجود خود شود ، متصرف به تصرف علم معاد . چون چنين باشد ، بداند كه وجود مقيد همان وجود مطلق است مع قيد زايد ، كه آن تعين شخصى است ، پس كوه كه عبارت از وجود مطلق است داده شده باشد به كاه كه عبارت از وجود سالك است ، بدين معنى كه وجود سالك ما صدق وجود مطلق است . ديگر معنى اين بيت را آن است كه شيخ ذكر كرد ، سلوك انبيا را عليهم السلام بر وجهى كه در ابتداى سلوك چون بود و در انتها چون شد ، حال در مرتبهء اماره و لوامه و ملهمه به مرتبهء كاه بودند ، يعنى همچنانكه به هر بادى از حال به حالى و از مكانى به مكانى مىرود و ايشان نيز ره تجلى از حالى به حالى و از عقيدهاى به عقيدهاى مىرفتند ، چنان كه از قرآن نقل كرده شد سابقا ، و چون در انتها به مرتبهء اطمينان رسيدند ، در مرتبهاى كوه شدند كه كوه را از جايى به جايى ، نقل و تحويل نيست و صداى آن به سان كوه وجود ايشان
« إِنِّي أَنَا اللَّهُ »
107 شد . پس از مرتبهء