مقتضاى حقيقت مطلقه .
اشاره به رخ :
يعنى اشارت به جواب سؤال سايل كه از رخ و خط سؤال كرده بود ، شيخ جواب مىفرمايد بر سبيل تفصيل كه ؛
رخ اينجا مظهر حسن خدائى است * مراد از خط نشان كبريايى است
رخش خطى كشيد اندر نكويى * كه از ما نيست بيرون خوبرويى
خط آمد سبزهزار عالم جان * از آن كردند نامش آب حيوان
ز تاريكى زلفش روز و شب كن * ز خطش چشمه حيوان طلب كن
خضروار از مقام بىنشانى * بخور چون خطش آب زندگانى
يعنى همچنانكه خضر از عالم بىتعينى حيات و زندگانى جاودانى يافت ، سالك اگر خواهد كه از كثرت به وحدت درآيد ، سعى بايد ، تا به مقام مشاهدهء مطلق برسد ، كه تا به مقام مشاهده مطلق نرسد ، به آب حيات يقين نخواهد رسيد ، و زندهء جاويد نخواهد شد .
اگر روى خطش بينى تو بىشك * بدانى كثرت از وحدت يكايك
مراد به « رو » اينجا وحدتى است بعد از كثرت ، كه از حق اليقين و مقام مشاهده حاصل شود ، و مراد به « خط » ، كثرت مظاهر اسما و صفات است .
ز رويش بازدانى كار عالم * ز خطش بازخوانى سرّ مبهم 275
يعنى ز وحدت بعد از كثرت كه از حق اليقين و مقام مشاهده حاصل شده باشد ، دانسته مىشود احوال و اوضاع عالم بر سبيل تفصيل ، و از علم به مظاهر اسما و صفات هم دانسته مىشود ، سرّى كه مبهم است در ضمن مظاهر اسما و صفات و آن سرّ مبهم ، وجود مطلق است ، و ابهام او نسبت كثرت و اختلاف مظاهر است ، و وحدت چنين را در كثرت مشاهده كردن ، اشكل است ، از آنكه كثرت را در وحدت . ازاينجهت اشارت به كمال