مقام خلت نبودى اين انبساط بنرسيدى « 1 » تا آن چه اندر قيامت خلق خواهند ديدن او را معجل اندر وقت بنمايند [ با ] ز « 2 » نظير آورد انبساط موسى عليه السلام كه گفت :
« أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْكَ »
« 3 » [ آرزوى ] « 2 » ديدار كرد و وعدهء ديدار در قيامت است چون انس بيافت مؤجل را معجل سؤال كرد و جواب :
« لَنْ تَرانِي »
« 3 » مانندهء عذر است كه منع ديدار نه بدان كرديم كه ديدار ما ترا روا نيست و لكن اندر اين صفت كه تويى ترا طاقت ديدار نيست يا مكان ديدار نيست يا وقت ديدار نيست و قوم وى همين تمنى كردند ، سوختن نصيب ايشان آمد از بهر آن كه ايشان را محل انبساط نبود ، باز موسى را عليه السلام عذر جواب آمد كه او را محل انبساط بود .
باز ابراهيم مارستانى را پرسيدند كه انس چيست گفت شاد بودن دل به دوست . و مر شبلى را سؤال كردند از انس . گفت : انس آن باشد كه ترا از تو وحشت گيرد « 4 » يعنى چون بنده را با حق تعالى انس افتد از هر چه غير وى است وحشت گيرد و ليكن قريبترين چيزى به وى هم وى است . از اين معنى گفت كه او را بايد كه از خويشتن وحشت گيرد و دليل آن باشد كه مر او را از بهر خويش با دوست انبساط نماند ، نه تقاضاى منفعت و نه تقاضاى دفع مضرت او را با دوست چنان خوش گردد كه اگر عطا منع كند نگويد چرا و اگر بلا گمارد نگويد چرا گماشتى .
باز ذو النون گفت رحمة اللّه عليه كه كمترين مقام انس آن است كه اگر
هامش
( 1 ) - اصل : نپرسيدى و تصحيح با توجه به معنى است
( 2 ) - آن چه در داخل قلاب قرار دارد در خلاصه محو است از ص 163 ج 3 شرح تعرف نقل شد .
( 3 ) - سورهء 7 اعراف آيهء 143 .
( 4 ) - در التعرف ص 106 عبارت عربى چنين است : هو وحشتك منه كه خطا است . ولى ترجمهء متن خلاصه و عبارت عربى منقول در شرح تعرف ج 3 ص 163 : وحشتك منك صحيح است .