شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ »
« 1 » پس زيادت بر شكر طاعت ، توفيق طاعت باشد و از هر نعمتى شكر ، هم جنس وى بايد از آن كه شكر به همگى وجود است . شكر مال سخاوت كردن است ، شكر نفس عبادت است ، شكر زبان تصديق است و ذكر ، شكر دل به توحيد و محبت است و شكر سر به قربت و مشاهدت است .
و ديگر آن كه همه از وى بيند نه از خويشتن تا يافته با وى بقاء يابد و نايافته به شكر حاصل آيد .
باز شيخ ابى سعيد خراز گفت رحمة اللّه عليه كه شكر مقر آمدن است مر منعم را و اقرار دادن به پروردگارى خداى عز و جلّ . يعنى مر شرط شكر را دو سخن مىنهد يكى به خداوند مقر آمدن تا ايمان حاصل آيد و معترف بودن كه منعم وى است پس دو چيز بايد : اقرار دادن وجوب شكر را ، و معترف بودن به تقصير از گزاردن حق شكر تا حق تعالى آن تقصير او را توفير « 2 » بردارد .
و در خبر است كه داود عليه السلام گفت : الهى مىخواهم كه بدانم كه آدم عليه السلام شكر چگونه به جاى آورد . امر آمد كه يا داود عرف آدم ان ذلك كله منى فجعلته شكرا له .
و مصطفى فرمود صلى اللّه عليه و سلم كه هيچ بنده نيست كه خداوند تعالى او را نعمتى دهد و بداند كه اين نعمت مرا از خداى است الا خداى تعالى شكر آن مر او را بنويسد پيش از آن كه به زبان شكر كند و هيچ بنده نيست كه وى گناهى كند و دل وى بدان گناه غمناك گردد الا خداى عز و جلّ او را بيامرزد پيش از آن كه عذر خواهد يا توبه كند . باز شيخ ابو على رودبارى گفت :
لو كل جارحة منى لها لغة * تثنى « 3 » عليك بما اوليت من حسن
لكان ما زاد شكرى اذ شكرت به * اليك ازيد فى الاحسان و المنن
هامش
( 1 ) - سورهء 14 ابراهيم آيهء 7
( 2 ) - شرح تعرف ج 3 ص 137 : به توفير .
( 3 ) - شرح تعرف ج 3 ص 138 يثنى و خطا است .