يعنى اندر آن صبر فرج نبيند .
و بعضى گفتند صابر با صبر صبورى كرد صبر از وى فرياد كرد ، صبور مر صبر را ندا كرد كه يا صبر صبر كن « 1 » معنيش
« فَاصْبِرْ صَبْراً جَمِيلًا »
« 2 » باشد . و بزرگان گفتهاند كه حق تعالى چون بر اولياى خويش بلا گمارد نه بدان گمارد تا مر ايشان را به بلا عذاب كند و لكن بلا را به ايشان عذاب كند از آن كه بلا عذاب عام است باز خواص عذاب بلايند .
سهل عبد اللّه گفت فى قول اللّه تعالى :
« اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ »
« 3 » اى استعينوا باللّه و اصبروا على امر اللّه . يعنى به رعايت حق تعالى بنده را صابرى است و آن بر دو گونه است : يكى صابرى بر امر وى به ترك مخالفت و يكى صابرى بر بلاى وى به ترك ناله . باز گفت صبر پاككننده است ، چيزها را به وى پاك كنند يعنى عام را بلا گمارند تا از گناه پاك كنند و چيزى كه به وى از گناه پاك مىشود از وى ناليدن محال است . باز خاص را بلا گمارد تا باطن ايشان از غير حق تعالى پاك شود . پس اندر زير آن بلا صابرى كردن درست كردن محبت است .
باز گفت ابو محمد الدمشقى فى قوله تعالى :
« أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ
( فصبرنى لانك )
أَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ »
« 4 » گفت اين ناله نبود اين صبر خواستن بود چون بلا بديد دانست كه اندر بلاى وى بىوى صبر نتوانم كردن هم از وى صبر خواست كه داروى بلا هم آن كس داند كه بلا نهد . قال غيره مسنى الضر الذى تخص به انبياءك و اولياءك بلا استحقاق منى « 5 » لانك انت ارحم الراحمين يعنى اين زبان شكر بود نه زبان شكايت . چون ايوب عليه السلام بدانست كه
هامش
( 1 ) - ترجمهء اين بيت است كه عربى آن به شرح ذيل در ص 94 التعرف آمده است :
صابر الصبر فاستغاث به الصب . . . ر فنادى الصبور يا صبر صبرا
( 2 ) - سورهء 70 المعارج آيهء 5
( 3 ) - سورهء 2 بقره آيهء 45
( 4 ) - سورهء 21 انبياء آيهء 83 .
عبارت فصبرنى لانك جزء آيهء قرآن نيست .
( 5 ) - التعرف ص 95 : منى لكن لانك