كه باك ندارد دنيا را هر كه خورد اگر مؤمن باشد و اگر كافر . و امير المؤمنين اين از احوال خود گفت كه ايشان را از طعام چون مقدار بدّ افزونى نبود و ايشان به همان طعام نيازمند بودند و به مسكين و يتيم و اسير دادند لوجه اللّه و حبه تا حق تعالى بر ايشان ثنا كرد كه :
« وَ يُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى حُبِّهِ مِسْكِيناً وَ يَتِيماً وَ أَسِيراً »
« 1 » و اين اسير كافر بود اگر ترك دنيا به كافر زهد نبودى ثناى حق را مستوجب نگشتندى كه ستايش بر خير بود نه بر شر .
باز گفت يحيى معاذ گفت : زهد ترك بدّ است . و بدّ آن است كه بنده را از وى چاره نيست يعنى چون به مقدار بدّ بخل آرد به همان مقدار بر غير حق اعتماد دارد و اگر حق تعالى خواهد مر او را بىبدّ بدارد تا بداند كه دارنده حق است نه بدّ . باز نزديك عارفان ما لا بد منه ، حق است تعالى و تقدس كه بىهمه [ ] « 2 » چيز كار برآيد و بىحق كار برنيايد .
آن بزرگى در باديه بىزاد رفت او را گفتند اين زادك قال زادى انه لا بد لى ممن له منى بد . يعنى مرا به طعام نياز نيست كه طعام را از بهر من آفريدهاند و مرا به حق تعالى نياز است و حق تعالى را به من نياز نه . من آن جويم كه نيازمند ويم كه طعام نيازمند من است خود مرا جويد .
باز گفت ابن مسروق گفت زاهد آن است كه هيچ سببى بر وى پادشاه نگردد مگر خداى عز و جلّ .
مر شبلى را رحمة اللّه عليه از زهد پرسيدند گفت چه مقدار است مر چيزى را كه وى كمتر از پر پشه است تا اندر وى زهد بايد آوردن كما قال رسول اللّه صلى اللّه عليه و سلم : لو كانت الدنيا يزن عند اللّه جناح بعوضة ما سقى منها كافرا شربة ماء « 3 » .
هامش
( 1 ) - سورهء 76 دهر آيهء 8
( 2 ) - در متن خلاصه اين كلمه محو شده است با توجه به ص 111 شرح تعرف ج 3 افزوده شد .
( 3 ) - در شرح تعرف چنين است :
لو كان الدنيا تزن عند اللّه جناح بعوضة ما سقى كافرا منها شربة ماء ج 3 ص 112