باب الخامس و الثلاثون - سى و پنجم فى التوبة « 1 »
فاما توبه به حقيقت رجوع است يقال تاب و آب و اناب اذا رجع حق لغت اين است اما اندر عرف شريعت ، توبه رجوع است از معاصى و از ذنوب و خلق اندر توبه بر سه مقامند عام و خاص و خاص خاص . توبهء عام رجوع است از معاصى به معنى استغفار به زبان و ندامت به دل . اما ندامت بىاستغفار سود ندارد و استغفار بىندامت سود ندارد كما قال النبى صلى اللّه عليه و سلم :
المستغفر بلسانه و المصر على ذنبه كالمستهزئ بربه .
و اما توبهء خاص رجوع است از طاعت به معنى تقصير ديدن و منت خداى تعالى نظاره كردن كه هر طاعت كه بيارد آن را سزاى خداى عز و جلّ نبيند از آن طاعت همان عذر خواهد كه عاصى از معصيت . اما توبهء خاص الخاص رجوع است از خلق به حق . به معنى ناديدن منفعت و مضرت از خلق و با ايشان آرام ناگرفتن و بر ايشان اعتماد ناكردن و از عجز و فقر و لوم خلق سوى قدرت
هامش
( 1 ) - شمارهء باب با التعرف ص 92 برابر است الا آن كه در التعرف عنوان باب قولهم فى التوبة است و در ص 107 جلد سوم شرح تعرف بىذكر باب همين عنوان مندرج است .