و هر كه صافىسرتر باشد و عالىمرتبهتر باشد و شريفمقامتر باشد ، وى سختاجتهادترباشد باشد و خالصعملتر باشد و بيشتر پرهيز كند « 1 » .
و اجماع است كه فعل بندگان سبب نيك بختى و بدبختى نيست .
نيك بختى و بدبختى پيش رفته است به مشيت خداى عز و جلّ مر ايشان را و آن چه بر ايشان نوشته است يعنى سعادت و شقاوت بر عطا و ارادت خويش بست نه بر خدمت و جفاى بنده . نيز فرمود : « و ما يشاءون الا ان يشاء اللّه » يعنى نه من ترا آنگاه خواهم كه تو مرا خواهى و لكن تو مرا آنگاه خواهى كه من ترا خواهم . هميشه موجود مريد معدوم بود نه معدوم مريد موجود .
قال رسول اللّه صلى اللّه عليه و سلم : هذا كتاب من رب العالمين فيه اسماء اهل الجنة و اسماء آبائهم و قبائلهم ثم اجمل على آخرهم فلا يزاد فيهم و لا ينقص منهم ابدا و كذلك قال فى اهل النار .
و اندرين خبر رمزى است يعنى آن روز كه نبشتند نه به تدبير تو نوشتند كه امروز به اختيار تو پاك كنند . مصطفى فرمود صلوات اللّه عليه : السعيد من سعد فى بطن امه و الشقى من شقى فى بطن امه .
و اجماع است كه اعمال بندگان موجب ثواب و عقاب نيست يعنى آن كه بنده مستحق نشود مر آن را به عمل خويش و لكن واجب كه گردد از جهت فضل و عدل گردد و از جهت ايجاب خداى تعالى كه واجب كرده است مر آن را كه خواهد . فضل او را صفت فضل واجب كرد مؤمن را و عدل او را صفت عدل واجب كرد كافر را .
قيل لحسين بن منصور رحمة اللّه عليه : ما تقول فى موسى ؟ قال
هامش
( 1 ) - ظاهرا : پرهيزكننده صحيح است ، هم با رعايت سياق عبارت و هم با توجه به متن عربى التعرف ص 59 كه مىنويسد : . . . فانه اشد اجتهادا و اخلص عملا و اكثر توقيا .