چنان داند كه به نزد مادرى مشفق [ و ] مهربان مىرود ، كه حق ، تعالى و تقدّس ، بر بندهء خود از مادر مهربان هزار بار مشفقتر است ؛ و بايد كه ظنّ او به حق تعالى همه نيكويى بود ، اگرچه او مجرم و گناهكار بود ، كه نااميدى از حق تعالى كفر است ، و آن از گناه كبائر است ؛ بلكه در آن زمان ، التجا به عفو و كرم و فضل و لطف و رحمت حق كند . جابر بن عبد اللّه ، رضى اللّه عنه ، گويد : سه روز پيش از وفات رسول ، صلّى اللّه عليه و على آله و سلّم ، شنفتم از رسول كه مىگفت : لا يموتنّ أحدكم إلّا و هو يحسن الظّنّ باللّه عزّ و جلّ . يعنى ، بايد كه نميرد يكى از شما الّا كه او نيكوظنّ بود به خداى عزّ و جلّ .
شيخ ، قدّس اللّه روحه ، گفت : هيچكس بر بنده دوستتر و مشفقتر از خداى نيست ، از اين جهت كه هر دوست مشفق كه از تو عيبى بيند يا تو نافرمانى او كنى دوستى او در حقّ تو خللپذير شود و از شفقت و معونت « 1 » بازگيرد ، و حق ، تعالى و تقدّس ، جلّ جلاله و عمّ نواله ، عيبهاى بنده مىبيند و مىپوشد ؛ و اگر بنده نافرمانى او مىكند ، روزى از وى بازنمىگيرد و شفقت از وى دريغ نمىدارد . پس ، تا بنده نميرد ، بىوفايى خود و مهربانى حق تعالى معلوم نكند .
و گفت : شيخ سفيان ثورى ، رحمة اللّه عليه ، گويد : دوست ندارم آنكه روز قيامت حساب من حواله به مادر من كنند ، از آنكه حق تعالى به من نيكو [ تر ] و مهربانتر است از مادر . و قال ابو سليمان ، رحمة اللّه عليه : انّى لا رحم من يموت فكيف لا يرحمه الرحمن . گفت : من رحمت مىكنم به آن كسى كه مرده است ، چگونه حق تعالى به او رحمت نكند ؛ بلكه رحمت حق تعالى در حق او هزار باره بيشتر است .
و قال الشيخ ، قدّس اللّه روحه : لمّا هبط آدم عليه السّلام فى الأرض فبكا و قال : إلهى إن لم تقبل توبتى فارحم غربتى . هكذا الميّت إذا نزل قبره يكون غريبا و ينظر اللّه تعالى إلى الغريب فى كلّ يوم ألف مرّة .
گفت : آن هنگام كه آدم ، عليه السلام ، بر روى زمين آمد ، گريه كرد و گفت : الهى ، اگر قبول نخواهى كرد توبت من ، رحمت كن به غريبى من . هم ميّت چون به گور فرونهند غريب باشد . در حديث صحيح است كه حق تعالى نظر رحمت مىكند هر غريب در روزى هزارباره .
هامش
( 1 ) . در متن : معونة .