فصّ آداب الصّوفيّة فى الرّخص
شيخ ضياء الدين ابو نجيب السهروردى قدّس اللّه روحه و رضى اللّه عنه مىفرمايد كه مذهب اصحاب تصوّف و ارباب تحقيق آن است كه درويش همه به عزايم و آنچ بر نفس دشوارتر باشد و تقوى و ورع درو قوىتر به آن عمل كند و تا ممكن گردد به رخصت و مباحات عمل نكند ، الّا عند الضّرورة التّامّة و الحاجة الماسّة .
و ضرورت آن باشد كه اگر در آن وقت به آن عمل نكند در حرام افتد و اين فصّ در بيان آن نوشتيم تا مريد اگر ناگاه به رخصتى عمل كند داند كه به چه وجه نيّت مىبايد كردن ، قال النّبى صلّى اللّه عليه و سلّم : « انّ اللّه يحبّ أن يؤتى رخصه كما يحبّ أن يؤتى عزائمه » .
و امير المؤمنين عمر رضى اللّه عنه از رسول اللّه صلّى اللّه عليه و سلّم سؤال كرد كه : « ما بالنا نقصر الصّلاة و قد آمنّا ؟ » فقال : « صدقة تصدّق اللّه بها عليكم فاقبلوا صدقته . »
بدانك رخصت منهى است كه مريدان مبتدى برو وارد شوند و سالكان متوسّط درو مخيّراند و عارفان فائز درو استراحت كنند . امّا محقّقان درو توطّن نكنند ، جهت آنك وادى سباع است و آفات درو بسيار است ، الّا كه در وقت اضطرار به نيّت رحيل زمانى اندك درو فرود آيند . هر كه حوالى مرغزار و چمنى شيطان را چراگاه سازد ناگهان با اندرون افتد و به عقوبت گرفتار آيد ، الا و انّ حمى اللّه محارمه .
هر كه از دجهء « 1 » آسمان حقيقت فرود آيد بر كنارهء بام رخصت افتد ، و هر كه از طرف بام رخصت بيفتد در چاه ضلالت و جهل افتد .
در مذهب صوفيّه رخصت طلب كردن چنان است كه از حقيقت علم به ظاهر علم آيى و اين نقص حالت ايشان است .
هامش
( 1 ) - كذا در اصل ، ظاهرا « در چه » است .