مشاهده و عيان به دوام باشد و وجود حجاب نيايد صوت و قول چه كار آيد . آن را كه معشوق و مطلوب در نظر باشد به نامه و رسول كى مشغول گردد .
شيخ العالم سيف الدّين باخرزى رضوان اللّه و سلامه عليه فرموده است :
بيت
دلّاله اگر چه خوبكردار بود * در خلوت معشوق گران بار بود
من قنع بنا عمّا لنا فنحن له و ما لنا .
قومى از مغنّيان قوّال چيزى برمىگفتند . شيخ ممشاد دينورى رضى اللّه عنه بر ايشان بگذشت . همه خاموش كردند . ممشاد فرمود شما بر كار خود باشيت . و اللّه كه اگر جميع ملاهى دنيا در گوش من جمع آيد همّت و هم من يك طرفة العين به آن مشغول نگردد و از كار خود باز نماند .
اصل وجد فرياد و اضطراب روحى است كه به نفس مبتلا شده است ، خواهى روح مبطل خواهى محقّ ، و برانگيزانندهء وجد در هر دو وجود روح روحانى است ، و اين وجد گاهى از ظهور فهم معانى باشد و گاهى از مجرّد نغمات و الحان .
و آن وجد كه از قبيل فهم معانى باشد در آن سماع مبطل را نفس با روح شريك است و محقّ را قلب با روح شريك است .
و آن وجد كه از قبيل مجرّد نغمات و الحان باشد روح در آن سماع مجرّد است ، هيچ شريكاش نباشد .
امّا در حقّ مبطل نفس او سمع او را بندهء خود سازد و درو متصرّف گردد و در حقّ محقّ دل او سمع او را بندهء خود گرداند و درو تصرّف كند .
و بدانك وجه استلذاذ روح از نغمات آن است كه عالم روحانى مجمع حسن و جمال است و وجود تناسب قولا و فعلا در همه اكوان مستحسن است و تناسب هياكل و صور ميراث روحانيّت است . پس هرچگاه روح نغمات لذيذه و الحان متناسبه بشنود متأثّر گردد ، لوجود الجنسيّة .