از نغمه و صوت و شعر شنود و وجد او از اين مراتب باشد ، و او پندارد كه از حقّ است و در صورت وجد حقيقى به حقّ باز نمايد .
و در معنى اين آيت كه
« وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ »
مجاهد مىگويد كه مراد غناست كه غناى به لهو حرام است و عمل شيطان است و اجور مغنّيات و اثمان ايشان حرام .
و تفسير اين آيت كه
« وَ اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ »
گفتهاند كه مراد غنا و مزامير است ، يعنى رود جامها كه مىزنند .
و بدانك ابيات و اشعار كه مغنّيان به غنا برمىگويند بر دو قسم است :
قسم اوّل آن است كه درو تشبيه و تشبيب و صفت زنان است و ذكر عشق و مغازلهء ايشان و هوا و شوق و شهوت و لعب ايشان . هر كه چنين اشعار را به همان معنى كه شاعر گفته است و به همان وجه كه او خواسته است استماع كند آن سماع حرام باشد و اين نوع اشعار و رجز را به لغت عرب اغانى خوانند .
و قسم دوم ابيات و اشعارى باشد كه در وى ذكر خداى تعالى باشد و معانى كه بر صفات او دليل گردد و قلوب را به او مشوّق كند و وجد مؤمن صادق را برانگيزاند و آيينهء مشاهدهء عارفان را روشن گرداند و طرقات آخرت را باز ياد تو دهد و به احوال صادقان ترا عارف گرداند .
هر كه چنين اشعار را به چنين معانى با غنا استماع كند و او از اهل اين احوال باشد آنگاه او را از سماع نصيب باشد و برو حلال شود .
و اصدق القائلين مىفرمايد :
« وَ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ . »
كلام نيز زوج است . منظوم است و منثور . منظوم كلام شعر است و منثور كلام عامّه . هر كلامى كه ياد خداى باشد و از خداى باشد آن كلام راه خداى باشد . مثلا اگر درويشى اين بيت شنود :
بيت
فامّا من هوا ليلى و حبّى * زيارتها فانّى لا اتوب