سبيل الحد . بر مثال آنكه گويند : آتش جوهرى مضىء محرق است يا آب جسمى سيال رطب بارد ، و امثال اين . فاما احاطت ذاتى او به همهء اشيا به نص صريح و عقل صحيح بلا اتصال صورى و لا انفصال معنوى ثابت است كقوله تعالى
أَلا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ
. [ 41 / 54 ] و نسبت وجودى از راه وهابى و واجب الوجودى در همه اشيا موجود ، كه اگر نسبت وجودى وهبى او نبودى هيچ چيزى را از كتم عدم به صحراى وجود نيامدى . و اين نسبت وجودى بىاتصال صورى و انفصال معنوى تصور بايد كرد و كيف يتصور الانفصال و هو يقول :
وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ
[ 57 / 4 ] و يقول :
وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ وَ لكِنْ لا تُبْصِرُونَ
[ 56 / 85 ] و يقول :
وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ
.
[ 50 / 16 ] و كيف يتصور الاتصال و هو كان و لم يكن معه شىء و الآن كما كان ، سبحانه و تعالى عن الاتصال و الانفصال و التجزية و التبعيض و التكييف و التشبيه ، و هو الله الواحد الاحد الصمد الفرد الوتر الذى
لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ * وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ
[ 112 / 3 - 4 ]
14 - چون اين معنى در وحدانيت او در مقام وحدت دانستى ، و يقينت شد كه در عالم غيب و شهادت جز ذات و صفات و افعال و آثار او هيچ چيزى ديگر وجود حقيقى ندارد . بعد از اين در مقام كثرت در طلب نسبت وجودى او در اشياء مختلفه و مؤتلفه قدم نه ، روى به گنج كاف كن آر كه گنج معرفت در وى تعبيه است و نسبت وجودى را آنجا طلب كن تا بيابى . ان شاء الله تعالى .
15 - فاما نسبت احاطت ذاتى همچون نسبت احاطت عدل پادشاه دان به مملكت و اهل آن ، نه متصل از راه صورت بديشان ، نه منفصل از راه معنى از ايشان .
16 - و بيقين بدان كه هرچه را در غيب و شهادت وجودى مىيابى يا آثار افعال اوست كه صادر شده است از صفات او كه قائم است با ذات او كه مستغنى است به جميع الوجوه از غير خود .
17 - و بدان كه چون كاف كلمهء كن از غيب روى به شهادت مىنهاد ،