« اى درويش ، اين بيچاره در عالم ، سفر بسيار كرد و نيز بزرگان بسيار دريافت از علما و حكما و مشايخ و در خدمت هر يكى مدّتها مديد بودم و هرچه فرمودند ، كردم از تحصيل و تكرار و از مجاهدت و اذكار ، و فوائد بسيار از ايشان به من رسيد و چشم اندرون من به ملك و ملكوت و جبروت گشاده شد و ميدان فكر من فراخ گشت و علما را كه فنون علم داشتند ، دوست گرفتم . 50 »
نسفى با مطالعهء آثار علمى ، ادبى و عرفانى كه از گذشتگان بر جاى مانده بود با حكيمان و عارفان پيش از خود ارتباط برقرار كرد و از خرمن معلومات و معارف آنان بهرهء وافى برد . غور و بررسى آثار و تحليل انديشههاى او روشن مىسازد كه او كتابهاى مهم و مشهور را در مسائل حكمى ، عرفانى و ادبى مطالعه و از آنها استفاده كرده است . رسائل اخوان الصفا و خلان الوفا ، آثار ابن سينا ، اللّمع ، كشف المحجوب ، رسالهء قشيريه ، آثار خواجه عبد الله انصارى ، آثار امام محمد غزالى بهويژه كيمياى سعادت ، احياء العلوم الدين و مشكات الانوار ، آثار عين القضاة همدانى ، رسالههاى تاج الدين اشنوى ، آثار شيخ اشراق ، عوارف المعارف ، آثار ابن عربى ، مرصاد العباد ، آثار حكيم سنايى غزنوى ، اشعار عطار ، افضل الدين كاشانى ، آثار مولانا جلال الدين محمد بلخى و آثار و اقوال سعد الدين حمويه از جمله منابعى است كه در مباحث حكمى ، علمى و عرفانى از آنها استفاده كرده است 51 . همچنين او به ديدگاههاى عارفى به نام " ابو تراب نسفى " كه در كتاب انسان كامل تشريح مىگردد ، گرايش نشان مىدهد . گويا او همان ابو تراب نحشبى است كه در سال 245 ه . ق از دنيا رفته است 52 .
ارتباط او با جلال الدين محمد بلخى و بهرهگيرى از آثار او از نكتههاى مهمى است كه روشن مىسازد شهرت و آوازهء مولانا و آثار او در زمان حياتش چنان فراگير شده بود كه در همان روزگار ، نسفى از آثار او بهره مىبرد و اشعار او را به عنوان شاهد به كار مىگيرد . در انسان كامل براى توصيف عالم جبروت اين دو بيت از دفتر اول مثنوى نقل شده است :
چون به بىرنگى رسى كان داشتى * موسى و فرعون دارند آشتى
چونكه بىرنگى اسير رنگ شد * موسيى با موسيى در جنگ شد 53